ab-yz-tuzugu-risk-siniflandirma

AB Yapay Zekâ Tüzüğü ve Risk Sınıflandırması

Görev

Bir yapay zekâ sisteminin AB Yapay Zekâ Tüzüğü (Regulation (EU) 2024/1689) kapsamında risk sınıfını belirlemek ve buna bağlı yükümlülükleri tespit etmek; Türkiye için bunun bağlayıcı değil karşılaştırmalı/sözleşmesel bir referans olduğunu netleştirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Sistem AB'deki kullanıcılara/pazara sunuluyor mu, çıktısı AB'de kullanılıyor mu?
2. Müvekkilin rolü: sağlayıcı (provider), uygulayıcı (deployer), ithalatçı, dağıtıcı?
3. Sistem ne yapıyor: biyometrik tanıma, kredi/işe alım skorlama, kritik altyapı, genel amaçlı model (GPAI)?
4. Mevcut uyum belgeleri (teknik dokümantasyon, uygunluk değerlendirmesi) var mı?

Denetim şeması

1. Uygulanabilirlik: Tüzük Türkiye'de doğrudan yürürlükte değildir. AB'ye ürün/hizmet sunuluyorsa ülke-dışı etki nedeniyle uygulanabilir; yalnız Türkiye içiyse yön gösterici/sözleşmesel referanstır. Ara sonuç: bağlayıcı mı, referans mı.
2. Risk sınıfı: (a) Yasak uygulamalar (ör. sosyal puanlama, manipülatif sistemler); (b) Yüksek riskli sistemler (biyometri, eğitim, istihdam, kredi, kamu hizmeti, kritik altyapı) — uygunluk değerlendirmesi, risk yönetimi, veri yönetişimi, insan gözetimi, kayıt tutma yükümlülükleri; (c) Sınırlı risk — şeffaflık (örn. sohbet botu/derin sahte etiketleme); (d) Asgari risk.
3. GPAI/temel model: Genel amaçlı modeller için teknik dokümantasyon, telif uyum politikası ve sistemik risk eşiği yükümlülükleri.
4. Rol bazlı yükümlülük: Sağlayıcı ve uygulayıcı için farklı görevler; sözleşmeyle rollerin ve sorumlulukların netleştirilmesi gerekir.
5. Türkiye'ye yansıma: Tüzük yükümlülükleri Türk müvekkiline ancak sözleşme veya AB'ye erişim üzerinden gelir; Türkiye'de paralel uyum çoğu zaman KVKK + sektörel mevzuatla sağlanır.

Tüzük metni ve yürürlük takvimi sık güncellenir; her atıfta resmî AB kaynağından versiyon kontrol et, künyeyi [doğrulanacak] işaretle.

Çıktı modülleri

• Risk sınıflandırma sonucu ve gerekçesi.
• Rol bazlı yükümlülük tablosu.
• Türkiye-AB uyum köprüsü ve sözleşmesel aktarım önerisi.

Plugin bağlamı

Bu beceri yapay-zeka-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.