ispat-delil-yonetimi

İspat ve Delil Yönetimi

Görev

Taşıma davasında kimin neyi ispatlayacağını belirlemek, taşıma belgelerinden doğan karineleri işletmek ve delil setini eksiksiz oluşturmak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. İddia ne: eşya teslimde sağlam değildi / zarar taşıma süresinde doğdu / taşıyıcı kusurlu?
2. Hangi belgeler mevcut: taşıma senedi/CMR, teslim makbuzu, rezerv şerhleri, ekspertiz?
3. Eşyanın teslim alındığı andaki durumu nasıl kayıtlandı?
4. Karşı taraf hangi kurtuluş sebebini ileri sürüyor?

Denetim şeması

1. Temel ispat yükü: Hak sahibi, zararın eşya taşıyıcının zilyetliğinde (teslim alma-teslim arası) doğduğunu ispatlar; taşıyıcı kurtuluş sebebini ispatlar (TTK m.875, m.876; CMR m.18/1).
2. Belgeden doğan karineler: TTK m.858 / CMR m.9 — rezervsiz/şerhsiz teslim alma, eşyanın senette yazılı iyi durumda teslim alındığı karinesini doğurur; taşıyıcının teslimde rezerv koymaması, iyi teslim karinesini güçlendirir.
3. Özel risk karineleri: TTK m.878 / CMR m.18/2 — sayılan risklerden biri varsa zararın o sebepten doğduğu karine sayılır; hak sahibi aksini ispatla yükümlü olur.
4. Delil türleri: Taşıma senedi/CMR belgesi, teslim-tesellüm tutanakları, tartım/sayım kayıtları, dijital takip (GPS/telematik) verileri, sıcaklık kayıtları (soğuk zincir), ekspertiz/sürvey raporu, faturalar.
5. Delil tespiti ve bilirkişi: Eşyanın hasar durumu için HMK m.400 delil tespiti; teknik değerlendirme için bilirkişi/sürveyör raporu; hesap için ticari defterler (TTK m.83, HMK m.222).
6. İspat ölçüsü: Tam ispat aranır; karinelerin kaydırdığı yük dikkate alınır.
7. Ara sonuç: Lehte-aleyhte ispat dağılımı ve eksik delillerin tamamlanma planı.

Çıktı modülleri

• İspat yükü dağılım tablosu (iddia / yük sahibi / dayanak madde).
• Delil dizini ve eksik delil tamamlama listesi.
• Karine analizi ve aksini ispat stratejisi.

Plugin bağlamı

Bu beceri tasima-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.