cmr-uluslararasi-tasima

CMR ve Uluslararası Karayolu Taşıması

Görev

Sınır aşan karayolu eşya taşımasında CMR'nin uygulanabilirliğini saptamak ve CMR'ye özgü sorumluluk, ihbar/rezerv ve zamanaşımı rejimini işletmek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Çıkış ve varış ülkeleri hangileri; en az biri CMR tarafı mı?
2. Taşıma karayoluyla ve ücret karşılığı bir araçla mı yapıldı (CMR m.1 kapsamı)?
3. CMR belgesi (sevk mektubu/CMR waybill) düzenlendi mi; sürücü teslimde rezerv/şerh koydu mu?
4. Zararın ve ihbarın tarihleri nedir; teslimden bu yana ne kadar süre geçti?

Denetim şeması

1. Kapsam: CMR m.1 — iki farklı ülke arasında karayoluyla ücret karşılığı eşya taşıması ve en az birinin taraf olması halinde CMR emredici uygulanır. CMR m.41 — aksine anlaşmalar hükümsüz.
2. CMR belgesinin işlevi: m.4-9 — belge sözleşmenin ve eşyanın teslim alındığının karinesidir; eksikliği sözleşmeyi geçersiz kılmaz ama ispat zorlaştırır. Rezervsiz teslim alma, iyi durumda teslim karinesi doğurur (m.9).
3. Sorumluluk: m.17/1 — ziya, hasar ve gecikmeden sorumluluk. Kurtuluş m.17/2 (genel) ve m.17/4 (özel risk sebepleri); ispat m.18.
4. İhbar/rezerv süreleri: m.30 — açık hasarda teslimde, gizli hasarda 7 gün içinde yazılı rezerv; gecikmede 21 gün içinde ihbar. Süresinde rezerv yoksa eşyanın iyi teslim edildiği varsayılır.
5. Tazminat sınırı: m.23 — kg başına 8,33 SDR; ayrıca taşıma ücreti, gümrük ve masraflar iade edilir (m.23/4). Gecikmede taşıma ücreti ile sınırlı (m.23/5).
6. Sınırın kalkması: m.29 — taşıyıcının kastı veya buna eş kusuru (lex fori'ye göre değerlendirilen ağır kusur) halinde sınırlar uygulanmaz.
7. Zamanaşımı: m.32 — kural 1 yıl; kasıt/ağır kusurda 3 yıl. Süre teslim, ziyada teslim için kararlaştırılan günden başlar; yazılı talep süreyi durdurur (m.32/2).

Çıktı modülleri

• CMR uygulanabilirlik testi ve TTK ile yarışma notu.
• Rezerv/ihbar süre takvimi (m.30) ve durum tespiti.
• CMR tazminat hesabı (m.23) ve zamanaşımı (m.32) değerlendirmesi.

Plugin bağlamı

Bu beceri tasima-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.