hukumsuzluk-davasi

Hükümsüzlük Davası

Görev

Tescilli tasarımı geçmişe etkili biçimde ortadan kaldırmak (veya savunmak): hükümsüzlük sebeplerini, husumeti, ispat yükünü ve sonuçlarını yönetmek. Çoğu kez tecavüz davasında karşı dava/savunma olarak kullanılır.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Hangi sebebe dayanılıyor: yenilik yokluğu, ayırt edicilik yokluğu, koruma dışılık, hak sahipliği, kötü niyet?
2. Önceki tasarım(lar) ve tarihleri elimizde mi (yenilik/ayırt edicilik için)?
3. Tasarım hâlen sicilde geçerli mi; koruma süresi devam ediyor mu?
4. Hükümsüzlüğü kim talep ediyor (menfaati olan kişi / Cumhuriyet savcısı / hak sahibi)?

Denetim şeması

1. Hükümsüzlük sebepleri (SMK m.77/1): (a) m.55-59'daki koruma şartlarının bulunmaması (yenilik/ayırt edicilik yokluğu, koruma dışı görünüm), (b) gerçek hak sahibinin başkası olması (m.77/1-b; bu sebebi yalnız hak sahibi ileri sürebilir), (c) sonraki tasarımın önceki bir hakla çatışması, (ç) kötü niyetli tescil.
2. Husumet ve menfaat (SMK m.77/2-3): Menfaati olanlar, Cumhuriyet savcısı veya ilgili kamu kurumları dava açabilir; hak sahipliği sebebini ise yalnız gerçek hak sahibi/halefi ileri sürür. Dava sicildeki tasarım sahibine yöneltilir; sicilde hak sahibi görünenler de davaya dâhil edilir.
3. İspat yükü: Yenilik/ayırt edicilik yokluğunu ileri süren davacı, önceki tasarımı ve kamuya sunma tarihini ispatla yükümlüdür. Tasarım sahibi grace period (m.58/3) gibi def'ileri ileri sürebilir.
4. Kısmi hükümsüzlük (SMK m.77/5): Çoklu tasarımlarda yalnız bir kısmı için, ya da değişiklikle korunabilirlik sağlanabiliyorsa kısmi hükümsüzlük mümkündür.
5. Sonuç (SMK m.79): Hükümsüzlük kararı geçmişe etkilidir (ex tunc); tasarım hiç doğmamış sayılır. Kesinleşen karar herkese karşı hüküm doğurur ve sicilden terkin edilir. Kesinleşmiş ve uygulanmış tecavüz kararları, iyiniyetle yapılmış sözleşmeler gibi istisnalar saklıdır.
6. Görev/yetki: FSHHM (yoksa görevlendirilen asliye hukuk); yetki SMK m.156 ve HMK genel kuralları.

Çıktı modülleri

• Hükümsüzlük dava dilekçesi iskeleti (sebep, önceki tasarım delilleri, talep).
• Önceki tasarım karşılaştırma tablosu ve ispat planı.
• Sonuç ve sicil terkini ile istisnalar notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri tasarim-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.