hak-sahipligi-ve-calisan-tasarimlari

Hak Sahipliği ve Çalışan Tasarımları

Görev

Tasarım üzerindeki hakkın gerçek sahibini belirlemek: tasarımcı kimdir, çalışan/sipariş/ortaklık ilişkisinde hak kime aittir ve gerçek hak sahipliği davası nasıl kurulur.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Tasarımı fiilen kim yaptı (gerçek kişi tasarımcı)?
2. Tasarım bir iş/hizmet sözleşmesi kapsamında mı, sipariş üzerine mi, bağımsız mı yapıldı?
3. Sicilde kim hak sahibi görünüyor; başvuruyu kim yaptı?
4. Tasarımcının adının belirtilme (manevi) hakkı talep ediliyor mu?

Denetim şeması

1. Tasarımcı ilkesi (SMK m.70): Tasarım hakkı, tasarımı yapan tasarımcıya veya halefine aittir. Birden fazla tasarımcı varsa hak müştereken doğar.
2. Çalışan tasarımları (SMK m.73): İşçinin işini görürken veya işverenin talimatıyla yaptığı tasarımların hakkı, aksi sözleşmede kararlaştırılmadıkça işverene aittir. İşçinin bedel/manevi hak talepleri (ad belirtilmesi) saklıdır; SMK ve yönetmelikteki bildirim/karşılık esaslarını uygulayın.
3. Sipariş/vekâlet ilişkisi: Sipariş üzerine yapılan tasarımlarda hak, sözleşmeye göre belirlenir; sözleşme yoksa SMK m.73 mantığı ve TBK eser/vekâlet hükümleri birlikte değerlendirilir.
4. Gerçek hak sahipliği davası (SMK m.71): Tasarım, hak sahibi olmayan kişi tarafından tescil ettirilmişse, gerçek hak sahibi tasarımın kendisine devrini veya hükümsüzlüğünü dava edebilir. Bu sebebi yalnız gerçek hak sahibi/halefi ileri sürebilir (m.77/1-b ile bağlantılı).
5. Manevi hak (SMK m.72): Tasarımcının, tasarımcı olarak belirtilme hakkı vardır; bu hak devredilemez.
6. Ara sonuç: Gerçek hak sahibi, sicil durumu, dava yolu (devir/hükümsüzlük) ve manevi hak durumu net yazılır.

Çıktı modülleri

• Hak sahipliği zinciri (tasarımcı → işveren/sipariş veren → sicil) tablosu.
• Çalışan/sipariş sözleşmesi madde önerileri (hak devri, bedel, ad belirtme).
• Gerçek hak sahipliği davası iskeleti ve talep türü.

Plugin bağlamı

Bu beceri tasarim-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.