cezai-sart-ve-tazminat-on-belirleme

Cezai Şart ve Götürü Tazminat Denetimi

Görev

Cezai şart/götürü tazminat kayıtlarının türünü (seçimlik, ifaya ekli, dönme cezası), geçerliliğini ve fahiş olup olmadığını belirlemek; müvekkil lehine dengeli lafzı kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Ceza hangi ihlale bağlı (gecikme mi, hiç ifa etmeme mi, dönme mi)?
• Müvekkil cezayı ödeyecek taraf mı, talep edecek taraf mı?
• Taraflar tacir mi (TTK m.22 indirim sınırı)?
• Ceza yanında ayrıca tazminat ve aynen ifa talep ediliyor mu?

Denetim şeması

1. Tür tespiti: TBK m.179 — (f.1) seçimlik cezai şart (ya ifa ya ceza), (f.2) ifaya ekli ceza (hem ifa hem ceza), (f.3) dönme cezası/cayma akçesi. Lafız hangisini kurduğu yoruma açıksa m.179'un karinesi uygulanır.
2. Asıl borca bağlılık: TBK m.182/f.1 — asıl borç geçersizse ceza da istenemez; ceza asıl borçtan fazla olsa bile kural olarak istenebilir ama (f.3) fahiş ceza hâkimce indirilir.
3. Fahişlik indirimi: TBK m.182/f.3 — hâkim aşırı cezayı indirir; bu yetki emredicidir, sözleşmeyle bertaraf edilemez. İstisna: tacir, ticari işinde TTK m.22 uyarınca fahişlik def'inden yararlanamaz (ancak ahlaka aykırı/ekonomik yıkım hâli saklı).
4. Zarar şartı: Cezai şart için alacaklının zarara uğraması şart değildir (m.180/f.1). Zarar cezayı aşarsa fark TBK m.180/f.2 uyarınca ispatla istenir.
5. Denge testi: Tek taraflı ceza, müvekkil aleyhine ağır ceza, ölçülemez tetikleyici işaretlenir; karşılıklılık ve tavan önerilir.
6. İspat/usul: İhlali ve cezanın muacceliyetini alacaklı ispatlar; temerrüt cezasında borçlunun temerrüde düşürülmesi (TBK m.117) aranabilir.

Çıktı modülleri

• Cezai şart tür/geçerlilik/fahişlik değerlendirme notu.
• Dengeli ceza lafzı (karşılıklı, tavanlı, net tetikleyicili) önerisi.
• Tacir-tüketici ayrımına göre indirim riski uyarısı.

Plugin bağlamı

Bu beceri sozlesme-inceleme-redline eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.