bedel-faiz-odeme-ve-uyarlama

Bedel, Faiz, Ödeme ve Uyarlama Şartları

Görev

Bedel, faiz, ödeme takvimi, fiyat artış mekanizması, mücbir sebep ve uyarlama (hardship) maddelerini denetlemek; belirsizlikleri ve dengesizlikleri gidermek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Bedel sabit mi, endeksli mi, dövizli mi (kambiyo/yasak riski)?
• Temerrüt faizi oranı ve türü kararlaştırılmış mı?
• Mücbir sebep tanımı var mı; uyarlama/yeniden müzakere kaydı bulunuyor mu?
• Ödeme tetikleyicileri (milestone, teslim, kabul) net mi?

Denetim şeması

1. Bedel belirliliği: Edim ve karşı edim belirli/belirlenebilir olmalı; "ayrıca anlaşılacaktır" gibi açık uçlu bedel uyuşmazlık doğurur. Endeks/artış formülü ölçülebilir yazılmalı.
2. Faiz: Temerrüt faizi kararlaştırılmamışsa kanuni faiz (TBK m.120, 3095 s.K.); ticari işlerde avans faizi/TTK rejimi. Sözleşmeyle kararlaştırılan faiz fahişse TBK m.120/f.2-3 ve dürüstlük denetimi; bileşik faiz yasağı (yalnız cari hesap/ticari ödünçte istisna).
3. Para birimi: Döviz/dövize endeksli bedellerde yürürlükteki kambiyo mevzuatı ve TBK m.99 (yabancı para borcu) kontrol edilir; yasak kapsamı [doğrulanacak] güncel mevzuattan teyit edilir.
4. Mücbir sebep: Tanım, sayılan haller (kapsayıcı/sınırlı), bildirim süresi, ispat ve sonuç (askı/fesih). Mücbir sebep ifa imkânsızlığına (TBK m.136) köprülenir.
5. Uyarlama (hardship): TBK m.138 — sözleşme yapılırken öngörülemeyen olağanüstü durum ifayı aşırı güçleştirirse hâkimden uyarlama, mümkün değilse dönme/fesih istenebilir; bu hak emredici çekirdek taşır, sözleşmesel hardship klozu bunu somutlaştırır.
6. İspat/usul: Ödemeyi borçlu (TBK m.6/genel), temerrüdü ve faizi alacaklı ispatlar; makbuz/dekont düzeni önerilir.

Çıktı modülleri

• Bedel-faiz-ödeme denetim notu ve belirsizlik listesi.
• Dengeli mücbir sebep + uyarlama (m.138) lafzı önerisi.
• Para birimi/kambiyo ve fahiş faiz riski uyarısı.

Plugin bağlamı

Bu beceri sozlesme-inceleme-redline eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.