halefiyet-rucu

Halefiyet ve Rücu (Sigortacının Geri Alım Hakkı)

Görev

Tazminatı ödeyen zarar sigortacısının, sigortalının üçüncü kişiye karşı haklarına halef olarak rücu edip edemeyeceğini; zorunlu sorumluluk sigortalarında sigortalıya/işletene rücu şartlarını belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Hangi sigortacı kime ödeme yaptı, ne kadar?
2. Zarara kim sebep oldu (üçüncü kişi, karşı taraf sürücüsü/işleteni)?
3. Rücu zarar sigortasından mı doğuyor yoksa zorunlu sorumluluk sigortasından mı?
4. Sigortalının zarar verene karşı talep hakkı mevcut/sona ermiş mi?

Denetim şeması

1. Halefiyetin doğumu. TTK m.1472: zarar sigortacısı, ödediği tazminat tutarınca hukuken sigortalının yerine geçer; sigortalının zarardan sorumlu üçüncü kişilere karşı taleplerine halef olur. Ödeme yapılmadan halefiyet doğmaz. Ara sonuç: ödeme gerçekleşti mi?
2. Kapsam ve sınır. Halefiyet, ödenen tazminatla sınırlıdır ve sigortalının hakkından fazlasını içermez. Sigortalının dava/zamanaşımı durumu sigortacıya geçer (mevcut hakkın devri mantığı).
3. Aile/birlikte yaşayan istisnası. TTK m.1472/2: sigortalı ile birlikte yaşayan ve hareketlerinden sorumlu olduğu kişilere, kasıt yoksa rücu edilemez.
4. Zorunlu sorumluluk sigortasında rücu. Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (alkol, ehliyetsizlik, çalınan araç, sürat vb. sayılı haller) ve KTK m.95 çerçevesinde sigortacı, zarar görene ödediği tazminatı kusurlu sigortalıya/işletene rücu edebilir. İstisnalar sınırlı ve dar yorumlanır.
5. Zamanaşımı. Rücu talebi, sigortacının ödeme yaptığı tarihten itibaren işler (TTK m.1420 ve ilgili özel süreler); zorunlu sigortalarda KTK m.109 dikkate alınır.

Çıktı modülleri

• Rücu hukuki dayanağı (TTK m.1472 / KTK m.95 / genel şart maddesi).
• Rücu edilebilir tutar ve muhatap.
• İstisna/sınır değerlendirmesi (aile, kusur derecesi).
• Zamanaşımı başlangıç tarihi ve dava planı.

Plugin bağlamı

Bu beceri sigorta-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.