beyan-yukumlulugu

Sözleşme Öncesi Beyan (İhbar) Yükümlülüğü

Görev

Sigorta ettirenin sözleşme kurulurken rizikoyu etkileyecek hususları doğru ve eksiksiz beyan edip etmediğini, ihlal varsa bunun kasıt/kusur ayrımıyla doğuracağı sonucu (cayma, prim farkı, tazminattan indirim) tespit etmek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Beyan, sigortacının yazılı sorularına mı dayanıyor, yoksa serbest beyan mı?
2. Hangi husus eksik/yanlış beyan edildi; bu husus rizikoyu ne ölçüde etkiliyor?
3. Sigorta ettiren bunu bilerek mi (kasıt) yoksa kusurla mı yaptı?
4. Sigortacı durumu ne zaman öğrendi; cayma süresine uyuldu mu?

Denetim şeması

1. Yükümlülüğün kapsamı. TTK m.1435: sigorta ettiren bildiği veya bilmesi gereken, rizikonun değerlendirilmesi için önemli hususları bildirmek zorundadır. Sigortacının yazılı sorduğu hususlar önemli sayılır (m.1435/2).
2. İhlalin tespiti. Beyan ile gerçek durum arasında, sigortacının sözleşmeyi yapmamasına ya da farklı şartla yapmasına yol açacak bir fark var mı? Ara sonuç: önemli husus eksik/yanlış mı?
3. Yaptırım — kasıt halinde. TTK m.1439/1: sigortacı sözleşmeden cayabilir; riziko gerçekleşmişse tazminatı ödemez, primler sigortacıya kalır.
4. Yaptırım — kusur/kusursuzluk halinde. TTK m.1439/2: caymanın riziko gerçekleşmesine etkisi varsa tazminat, ödenen prim ile ödenmesi gereken prim oranında indirilir (orantılı indirim). İhlalin riziko ile illiyeti yoksa tam ödeme.
5. Süre ve usul. TTK m.1440: sigortacı, ihlali öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içinde cayma hakkını kullanmalı; süre geçerse hak düşer. İspat yükü: ihlali ve önemliliği sigortacı, illiyetsizliği/iyiniyeti sigorta ettiren ileri sürer.

Çıktı modülleri

• Beyan ihlali tespit tablosu (husus / soruldu mu / önemli mi / kasıt-kusur).
• Yaptırım sonucu (cayma / orantılı indirim / etkisiz).
• Cayma süresi ve usul kontrolü.
• Sigortalı veya sigortacı için savunma/itiraz argümanı.

Plugin bağlamı

Bu beceri sigorta-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.