gerceklesmeyen-ve-sona-eren-sebep

Gerçekleşmeyen ve Sona Eren Sebep

Görev

TBK m.77/2'nin diğer iki tipini denetlemek: gerçekleşmeyen sebep (condictio ob causam futuram) ve sona eren sebep (condictio ob causam finitam). Tipik örnekler: gerçekleşmeyen evlenme/sözleşme beklentisiyle yapılan kazandırmalar, geçersiz hale gelen veya bozulan ilişkide kalan edimler, dönmeyle (TBK m.125) tasfiye edilen edimler.

Soğuk başlangıç (intake)

• Edim hangi ileriki sebep/amaç için verildi; o sebep gerçekleşti mi?
• Başlangıçta geçerli bir sebep var mıydı; sonradan hangi olayla ortadan kalktı?
• Sözleşmeden dönme, bozucu şart, fesih gibi bir tasfiye sebebi var mı?
• Karşı taraf edimi aldıktan sonra elden çıkardı mı; iyiniyetli mi?

Denetim şeması

1. Gerçekleşmeyen sebep. Edim, ileride doğması beklenen bir sebep/amaç için verilmiş ama o amaç kesin olarak gerçekleşmemişse iade gerekir (m.77/2). Karşı tarafın amacın gerçekleşmesini bilerek engellemesi de iadeyi haklı kılar.
2. Sona eren sebep. Kazandırma anında geçerli olan sebep sonradan ortadan kalkarsa (bozucu şartın gerçekleşmesi, sözleşmenin geçmişe etkili sona ermesi), o ana kadarki edim sebepsiz hale gelir.
3. Dönme ile yarışma/ayrım. Sözleşmeden dönmede (TBK m.125/2) verilen edimlerin iadesi kural olarak dönmenin kendi tasfiye rejimine tâbidir; sebepsiz zenginleşme tamamlayıcı rol oynar. Hangi rejimin uygulanacağı önce belirlenir.
4. İade kapsamı (m.79). İyiniyetli zenginleşen yalnızca elinde kalan zenginleşme ölçüsünde; kötüniyetli olan veya iadeyi göze almalıydıysa tam iade ile sorumlu. Semere ve kullanım yararı iyiniyete göre eklenir.
5. İspat. Sebebin gerçekleşmediğini/sona erdiğini iade isteyen ispatlar; karşı taraf sebebin gerçekleştiğini veya kazandırmanın bağışlama amaçlı olduğunu ileri sürerse onu ispatlar.
6. Ara sonuç. Tip + iade kapsamı + faiz/semere başlangıcı + zamanaşımı (m.82, öğrenmeden 2 yıl) haritası çıkar.

Çıktı modülleri

• Tip teşhisi ve tasfiye rejimi seçim notu (dönme mi, m.77 mi).
• İade kapsamı tablosu (iyiniyet ayrımıyla).
• İade talebi dava iskeleti.

Plugin bağlamı

Bu beceri sebepsiz-zenginlesme eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.