hukuki-terim-sozlugu

Hukuki Terim Açıklama ve Sözlük

Görev

Bir belgedeki hukuki terimleri, Latince ifadeleri ve kısaltmaları okuyucuya açıklayan, anlam nüanslarını koruyan bir sözlük/açıklama listesi üretmek. Amaç terimi yok etmek değil, doğru anlamını yalın bir cümleyle vermek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Hangi belge ve hangi hukuk alanı (terimlerin anlamı bağlama göre değişir)?
2. Okuyucunun seviyesi (hiç bilmeyen / temel bilen)?
3. Tüm terimler mi, yoksa işaretli olanlar mı açıklanacak?

Denetim şeması

1. TERİM AVI: Metindeki teknik terimler, Latince kalıplar (inter alia, prima facie, per se, ex nunc/ ex tunc) ve kısaltmalar (TBK, HMK, İİK, BAM/BİM, ATK) çıkarılır.
2. BAĞLAMA GÖRE TANIM: Her terim, kullanıldığı hukuk dalına göre tanımlanır; aynı kelime farklı alanda farklı anlam taşıyabilir ("ifa", "zilyetlik", "def'i").
3. NÜANS AYRIMI (anlam yükü): Karıştırılan çiftler ayrı ayrı açıklanır — zamanaşımı (borç durur ama def'i gerekir, TBK m.146 vd.) ≠ hak düşürücü süre (hak kendiliğinden düşer); fesih ≠ iptal ≠ dönme ≠ cayma; itiraz ≠ def'i; müteselsil ≠ müşterek sorumluluk; tazminat ≠ ceza.
4. YANLIŞ EŞANLAMLI YASAĞI: Hiçbir terim, hukuki sonucu değiştiren bir günlük kelimeyle eşitlenmez; tanım açıklayıcıdır, eşitleyici değildir.
5. ATIF: Terimin dayandığı temel madde varsa parantezle verilir (ör. muacceliyet — TBK m.90 vd.).
6. ARA SONUÇ: Açıklamalar bağlama uygun ve nüans koruyor mu denetlenir.

Çıktı modülleri

• Alfabetik veya metin sırasına göre terim listesi.
• Her terim için: yalın tanım + (varsa) madde atfı + karıştırılan terimden farkı.
• "Aynı kelime başka anlamda" uyarı kutusu.

Plugin bağlamı

Bu beceri sade-hukuk-dili eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.