ayni-sahsi-hak-eskidogmatik

Ayni ve Şahsi Hak Dogmatiğinin Roma Temeli

Görev

Türk özel hukukunun en temel ayrımı olan ayni hak (eşya hukuku) – şahsi/alacak hakkı (borçlar hukuku) ikilisini Roma'daki actio in rem / actio in personam ayrımına dayandırarak dogmatik olarak temellendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Tartışma mutlak/nispi hak ekseninde mi yoksa eşya-borç sistematiği ekseninde mi?
• Somut kurum hangisi (mülkiyet, sınırlı ayni hak, alacak, satış vaadi)?
• Çıktı akademik açıklama mı, yorum argümanı mı?

Denetim şeması

1. Modern ayrımı sabitle: ayni haklar herkese karşı ileri sürülür (mutlak), TMK eşya hukuku (m.683 vd., sınırlı ayni haklar m.779 vd. rehin, m.794 vd. intifa, m.779 irtifak çerçevesi). Alacak hakkı belirli borçluya karşıdır (nispi), TBK borç ilişkisi.
2. Roma kökenini kur: ayni hakkı koruyan actio in rem (rei vindicatio, actio negatoria, actio confessoria); borç ilişkisini koruyan actio in personam. Roma'da hak değil dava merkezlidir; korumayı sağlayan actio'nun tipi, hakkın mutlak mı nispi mi olduğunu belirler.
3. Numerus clausus ilkesini bağla: ayni hakların sınırlı sayıda ve tipte olması (TMK eşya hukuku sistematiği) Roma'daki sınırlı ayni hak kataloğuna (servitutes, usus fructus, pignus, hypotheca, superficies, emphyteusis) dayanır. Borç ilişkilerindeki tip serbestisi (TBK m.26 sözleşme özgürlüğü) ile karşıtlığını göster.
4. Sınır kuralını uygula: nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse haberet — kimse sahip olduğundan fazla hak devredemez; bu, ayni hak devrinin (TMK m.683 vd., tasarruf yetkisi) ve yolsuz tescilin (TMK m.1023-1024 iyiniyetli üçüncü kişi istisnası) dogmatik çerçevesini açıklar.
5. Karma/sınır kurumları ayrıştır: kişisel hakkın güçlendirilmesi (şerhle ayni etki, TMK m.1009; satış vaadinin şerhi) tarihî olarak ayni-şahsi sınırının yumuşamasıdır; bu istisnayı işaretle.
6. Ara sonuç: somut kurumu doğru kategoriye yerleştir; koruma davasının tipini (ayni dava / alacak davası) belirle.

İspat/dayanak: modern norm madde ile (TMK m.683, m.1023; TBK m.26); Roma actio'ları ve maxim fragmanla; doktrin [doğrulanacak].

Çıktı modülleri

• Ayrım tablosu: ayni hak / şahsi hak — koruma davası, etki alanı, Roma karşılığı.
• Numerus clausus ile tip serbestisi karşılaştırması.
• nemo plus iuris uygulama notu (güncel madde bağlantısıyla).

Plugin bağlamı

Bu beceri roma-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.