hakim-durum-kotuye-kullanma

Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması (m.6)

Görev

Önce ilgili pazarda hâkim durumun varlığını tespit etmek, ardından söz konusu tek taraflı davranışın 4054 m.6 anlamında kötüye kullanma oluşturup oluşturmadığını ve nesnel haklılık savunmasını değerlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Teşebbüsün ilgili pazardaki yaklaşık payı ve konumu nedir; rakip ve giriş engeli durumu?
• İddia edilen davranış: yıkıcı/aşırı fiyat, fiyat sıkıştırması, münhasırlık, bağlama, mal vermeyi reddetme, ayrımcılık mı?
• Davranış dışlayıcı mı (rakip dışlama) yoksa sömürücü mü (müşteri sömürüsü)?
• Müvekkil hâkim teşebbüs mü, yoksa dışlanan rakip/şikâyetçi mi?

Denetim şeması

1. İlgili pazar + hâkimlik (m.3, m.6) — ilgili pazar tanımlanır; hâkim durum, pazarda rakiplerden ve müşterilerden bağımsız hareket edebilme gücüdür. Yüksek pazar payı kuvvetli gösterge olmakla birlikte tek başına belirleyici değildir; giriş engelleri, dengeleyici alıcı gücü ve dikey bütünleşme birlikte değerlendirilir.
2. Davranışın nitelendirilmesi — m.6 bentleri örnek niteliğindedir:
   • Dışlayıcı: yıkıcı fiyat, fiyat sıkıştırması (marj sıkıştırması), münhasır alım/satım, sadakat indirimleri, bağlama-paketleme, mal/hizmet vermeyi reddetme (zorunlu unsur doktrini), ayrımcı koşullar.
   • Sömürücü: aşırı/adil olmayan fiyat ve haksız ticari koşullar dayatma.
3. Etki analizi — kötüye kullanma için kural olarak pazarı kapama/dışlama etkisi veya tüketici zararı gösterilmelidir; uygun rakip (as-efficient competitor) testi gibi iktisadi araçlar kullanılır.
4. Nesnel haklılık ve etkinlik savunması — davranışın nesnel olarak haklı olduğu veya etkinlik kazanımı sağladığı ileri sürülebilir; ispat yükü bu noktada teşebbüse geçer.
5. Ara sonuç ve yaptırım — hâkimlik yoksa m.6 uygulanmaz (davranış m.4 açısından incelenebilir). Hâkimlik + kötüye kullanma + etki varsa ihlal; ceza ciro üzerinden (m.16), ayrıca özel hukukta tazminat (m.57-58).

Çıktı modülleri

• Hâkimlik analizi (pay, engeller, bağımsız hareket gücü).
• Davranış-tip eşleştirmesi ve dışlama/sömürü ayrımı.
• Nesnel haklılık savunması taslağı veya saldırı argümanları.
• Doğrulanacak Kurul/Danıştay kararı atıfları [doğrulanacak].

Plugin bağlamı

Bu beceri rekabet-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.