calisan-bulusu

Çalışan Buluşları ve Hizmet Buluşu

Görev

SMK m.113-120 çerçevesinde hizmet buluşu/serbest buluş ayrımını yapmak, bildirim ve hak talebi sürecini kurmak, çalışana ödenecek bedeli ve uyuşmazlık yolunu belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Buluşu yapan kim; iş sözleşmesi/üniversite/kamu görevlisi statüsü ne?
2. Buluş iş yükümlülükleri kapsamında mı, işyeri deneyim/çalışmalarına mı dayanıyor?
3. Çalışan buluşu işverene yazılı bildirdi mi; işveren hak talebinde bulundu mu?
4. Bedel/karşılık konusunda anlaşma veya değerlendirme yapıldı mı?

Denetim şeması

1. Niteleme (SMK m.113). Hizmet buluşu: çalışanın yükümlülüğü gereği gerçekleştirdiği ya da işyerinin deneyim ve çalışmalarına dayanan buluş. Bunun dışındakiler serbest buluştur. Ara sonuç: hizmet mi serbest mi?
2. Bildirim (SMK m.114). Çalışan, hizmet buluşunu gecikmeksizin yazılı olarak işverene bildirir; bildirim içeriği yönetmelikte belirlenir. Bildirimin yapılış/eksiklik sonuçlarını kontrol et.
3. İşverenin hak talebi (SMK m.115). İşveren tam veya kısmi hak talep edebilir; talep bildirimden itibaren süresinde yapılmazsa buluş serbest buluş niteliği kazanır. Tam hak talebinde buluş üzerindeki haklar işverene geçer.
4. Bedel (SMK m.115/3 ve ilgili hükümler). Tam/kısmi hak talebinde çalışana makul bedel ödenir; bedelin belirlenmesinde buluşun ekonomik değeri, çalışanın işteki konumu ve işletmenin payı esas alınır.
5. Serbest buluş ve yükümlülük (SMK m.117-118). Çalışan serbest buluşu da işverene bildirmek ve kanunda öngörülen hallerde öncelikli kullanım teklifinde bulunmakla yükümlü olabilir.
6. Uyuşmazlık. Bedel ve nitelik uyuşmazlıkları için tahkim/uzlaşma ve dava yolu; üniversite mensubu buluşları için özel rejim (SMK m.121) ayrıca değerlendirilir.

Çıktı modülleri

• Hizmet/serbest buluş nitelemesi gerekçesi.
• Bildirim ve hak talebi zaman çizelgesi.
• Bedel değerlendirme çerçevesi.
• Sözleşme/iç yönetmelik için süreç ve şablon önerisi.

Plugin bağlamı

Bu beceri patent-faydali-model eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.