durustluk-kurali-tmk-2-1

Dürüstlük Kuralı (TMK m.2/1)

Görev

Bir hakkın kullanımının ve bir borcun ifasının TMK m.2/1 dürüstlük kuralına (objektif iyiniyet) uygun olup olmadığını denetlemek; yan yükümlülükleri ve sözleşme boşluğunun dürüstlükle doldurulmasını gerekçelendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Hangi hak kullanılıyor / hangi borç ifa ediliyor ve dürüstlüğe aykırı görülen davranış nedir?
• İlişki sözleşmesel mi, yasal mı; sözleşmede açık hüküm var mı yoksa boşluk mu var?
• İddia edilen ihlal bir asıl edim mi, yoksa sadakat/özen/koruma/bilgilendirme gibi yan yükümlülük mü?
• Taraflar tacir mi (özen ölçütü ağırlaşır), tüketici mi?

Denetim şeması

1. Objektif ölçüt — TMK m.2/1: herkes haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kuralına uymak zorundadır. Ölçüt, aynı durumdaki dürüst ve makul kişinin davranışıdır (objektif), kişinin niyeti değil.
2. Yan yükümlülükler — Asıl edim yanında sadakat, özen, koruma, bilgilendirme ve sır saklama yükümlülükleri dürüstlük kuralından doğar; ihlali sözleşmeye aykırılık sayılır (TBK m.112 ile bağ).
3. Sözleşme boşluğunun doldurulması — Tarafların düzenlemediği nokta önce yedek hukuk kuralıyla, yoksa dürüstlük kuralıyla varsayımsal taraf iradesine göre tamamlanır (TBK m.19 yorumuyla birlikte).
4. Edimler arası denge — İfa tarzı, zamanı ve yeri dürüstlükle belirlenir; aşırı katı lafzî ifa talebi dürüstlüğe aykırı olabilir.
5. İspat — Dürüstlüğe aykırılığı iddia eden, dayandığı vakıaları TMK m.6 / HMK m.190 uyarınca ispatlar; hâkim açık aykırılığı re'sen gözetebilir.
6. Sınır — m.2/1 bağımsız talep kaynağı değildir; mevcut bir ilişkinin içinde çalışır. Hakkın açıkça kötüye kullanılması ise m.2/2 ile ayrıca denetlenir (ayrı beceri).

Çıktı modülleri

• İlişki ve tartışılan davranışın tespiti.
• Yan yükümlülük / boşluk doldurma analizi.
• Objektif dürüstlük ölçütüne göre değerlendirme.
• İspat yükü + ilkesel içtihat [doğrulanacak].

Plugin bağlamı

Bu beceri medeni-hukuk-baslangic eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.