durustluk-davasi-usul-gorev-yetki

Başlangıç Hükümlerine Dayalı Uyuşmazlıklarda Usul, Görev ve Yetki

Görev

Başlangıç hükümlerinin (özellikle TMK m.2/2 kötüye kullanma, m.3 iyiniyet, m.6 ispat) bir yargılamada doğru usulle ileri sürülmesini, görevli-yetkili mahkemenin belirlenmesini ve hâkimce re'sen gözetilip gözetilmeyeceğini netleştirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Başlangıç hükmü bağımsız bir talep olarak mı, yoksa asıl talebe karşı savunma/def'i olarak mı ileri sürülüyor?
• Asıl uyuşmazlık hangi mahkemenin görev alanında (sulh hukuk / asliye hukuk / tüketici / aile / ticaret)?
• Hangi yargılama usulü uygulanıyor (yazılı / basit — HMK m.118 vd., m.316 vd.)?
• İddia hangi aşamada ileri sürülmek isteniyor (dilekçeler, ön inceleme, tahkikat)?

Denetim şeması

1. Başlangıç hükmü ≠ bağımsız dava — TMK m.2, m.3 kural olarak bağımsız dava sebebi değildir; asıl hak/borç ilişkisine bağlı olarak ileri sürülür. Görev ve yetki, asıl uyuşmazlığa göre belirlenir.
2. Görev — Genel görev kuralı HMK m.2 (malvarlığı/şahıs varlığı davalarında asliye hukuk); sulh hukukun görevi HMK m.4'te sayılıdır. Özel mahkemeler: aile, tüketici (6502), ticaret (TTK m.4-5), iş. Görev kamu düzenindendir, re'sen gözetilir (HMK m.1, m.114/1-c).
3. Yetki — Genel yetki davalının yerleşim yeri (HMK m.6); taşınmazda kesin yetki (HMK m.12); sözleşmeden doğan davalarda m.10. Yetki itirazı ilk itiraz olarak cevap dilekçesinde ileri sürülür (HMK m.116, m.117).
4. Def'i mi, itiraz mı? — Hakkın kötüye kullanılması ve iyiniyet bir itiraz niteliğindedir ve hâkimce re'sen göz önünde tutulur; bu yüzden taraf açıkça ileri sürmese de açık kötüye kullanmayı hâkim dikkate alabilir (kamu düzeni boyutu). Zamanaşımı gibi def'iler ise ileri sürülmedikçe gözetilmez.
5. Aşama ve teksif — İddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı (HMK m.141) kapsamında başlangıç hükmüne dayalı vakıalar zamanında ileri sürülmelidir; ancak hâkimin re'sen gözettiği itirazlar bu yasağın dışındadır.
6. İspat usulü — TMK m.6 / HMK m.190; senetle ispat sınırı (HMK m.200-201) ve resmî belge ispat gücü (TMK m.7 / HMK m.204) usul boyutuyla birlikte uygulanır.

Çıktı modülleri

• Talep mi / savunma mı ayrımı.
• Görev-yetki tespiti (asıl uyuşmazlığa göre) + dayanak madde.
• Def'i/itiraz nitelendirmesi ve re'sen gözetme notu.
• İleri sürme aşaması + ispat usulü + ilkesel içtihat [doğrulanacak].

Plugin bağlamı

Bu beceri medeni-hukuk-baslangic eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.