baslangic-hukumleri-sistematigi

Başlangıç Hükümleri Sistematiği ve Doğru Hükmü Seçme

Görev

Eldeki uyuşmazlıkta TMK m.1-m.7 arasındaki hangi başlangıç hükmünün, hangi işlevle (yorum, ispat, takdir, düzeltme) devreye gireceğini doğru teşhis etmek; başlangıç hükmünü esas özel normla karıştırmamak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Uyuşmazlığa doğrudan uygulanan özel norm hangisi (kira, mülkiyet, nafaka, sözleşme...)?
• Sorun bir hakkın kullanım tarzında mı (m.2), bir hakkın kazanılmasında bilgisizlikte mi (m.3), hâkimin takdirinde mi (m.4), kimin ispatlayacağında mı (m.6)?
• Olayda resmî sicil/senet (tapu, nüfus, resmî senet) var mı (m.7)?
• Başlangıç hükmü talep kaynağı mı sanılıyor, yoksa mevcut hakka mı eklemleniyor?

Denetim şeması

1. Önce özel norm, sonra süzgeç — Başlangıç hükümleri (TMK m.5 yoluyla tüm özel hukukta) bağımsız talep doğurmaz; mevcut hak/borcu yorumlar, sınırlar veya tamamlar. Önce maddi kural tespit edilir.
2. İşleve göre ayrım — m.1: kaynak ve boşluk doldurma (kural yoksa). m.2: dürüstlük + hakkın kötüye kullanılması (kural var ama kullanım tarzı sorunlu). m.3: iyiniyet (bir hakkın doğumu bilgisizliğe bağlıysa). m.4: takdir/hakkaniyet (kanun hâkime alan bırakmışsa). m.6: ispat yükü. m.7: resmî sicil/senet karinesi.
3. m.2 ile m.3 ayrımı — m.2 bir davranış kuralıdır (hakkı nasıl kullanmalı); m.3 bir bilgi durumudur (kazanımda bilgisizliğin korunması). İkisi karıştırılmaz.
4. m.5'in kapsamı — Genel nitelikli TMK/TBK hükümleri "uygun düştüğü ölçüde" diğer özel hukuk ilişkilerine kıyasen uygulanır; niteliği elvermeyen hükümler taşınmaz.
5. Ara sonuç — Hangi başlangıç hükmü, hangi işlevle, hangi özel normun üzerine konuyor? Tek cümlede formüle edilir.

Çıktı modülleri

• Özel norm + başlangıç hükmü eşleştirme tablosu (madde + işlev).
• Seçilen hükmün gerekçesi ve reddedilen alternatifler.
• İşlev notu (yorum/ispat/takdir/düzeltme).
• İlkesel içtihat atfı, künye [doğrulanacak] (karararama.yargitay.gov.tr).

Plugin bağlamı

Bu beceri medeni-hukuk-baslangic eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.