cek-hukuku

Çek Hukuku ve Karşılıksız Çek

Görev

Çekin geçerliliğini, ibraz ve ödeme sürecini, karşılıksız çıkması halinde hukuki ve cezai sonuçlarını değerlendirmek; alacaklı için tahsil/takip, keşideci için savunma stratejisi kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Çek üzerinde keşide tarihi, bedel, banka (muhatap) ve imza tam mı; çek "ileri tarihli" mi?
• Çek bankaya ibraz edildi mi; karşılıksızdır işlemi yapıldı mı, kısmi ödeme var mı?
• Müvekkil keşideci mi, lehtar/hamil mi, ciranta mı?
• Çek hesabı kime ait, tüzel kişi ise imza yetkilisi kim?

Denetim şeması

1. Şekil şartları: TTK m.780 unsurları (çek kelimesi, kayıtsız şartsız ödeme emri, muhatap banka, ödeme yeri, keşide yeri-tarihi, imza). Eksiklik m.781 ile değerlendirilir; bazı eksiklikler yorum kurallarıyla tamamlanır.
2. İbraz süreleri: TTK m.796 — aynı yerde 10 gün, farklı yerde 1 ay; sürede ibraz başvurma hakkının korunması için şarttır. Çekte vade yoktur; gösterildiğinde ödenir (m.795).
3. Karşılıksız işlemi: banka kısmen/tamamen karşılıksızlığı çek arkasına/sisteme işler (5941 s. K. m.3). Hamil sürede ibraz ve karşılıksız işlemi şartını yerine getirmelidir.
4. Cezai sonuç: karşılıksız çekte, hamilin şikâyeti üzerine keşideci hakkında adli para cezası ve çek düzenleme/çek hesabı açma yasağı uygulanır (5941 s. K. m.5). Şikâyet süresi ve çek bedelinin ödenmesi halinde davanın/cezanın akıbeti m.5/10-11 çerçevesinde değerlendirilir. İspat yükü ve fail: hesap sahibi gerçek/tüzel kişi ayrımına dikkat.
5. Takip yolu: çek kambiyo senedi olduğundan kambiyo senetlerine özgü takip yapılır (İİK m.167 vd.); menfi tespit/istirdat için İİK m.72.
6. Ara sonuç: ibraz süresi kaçırılmışsa cezai süreç ve cirantalara başvuru zayıflar; çek yine TTK m.808 (3 yıl) zamanaşımına dek kambiyo takibine konu olabilir, sebep alacağı saklıdır.

Çıktı modülleri

• Çek geçerlilik ve ibraz takvimi tablosu.
• Karşılıksız çek şikâyet dilekçesi taslağı (5941 m.5) — bedel/tarih [doldurulacak].
• Keşideci için savunma notu (yetki, ileri tarih, ödeme defi, şikâyet süresi).

Plugin bağlamı

Bu beceri kiymetli-evrak eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.