gaiplik-olum-karinesi

Gaiplik ve Ölüm Karinesi

Görev

Kayıp bir kişinin hukuki durumunu belirlemek: ölüm tehlikesi içinde kaybolma veya uzun süreli haber alınamama hâllerinde gaiplik kararı (TMK m.32 vd.) almak ya da ölüm karinesi/ölü olarak kaydı (TMK m.31, m.44) için doğru yolu kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Kişi ölüm tehlikesi içinde mi (deprem, sel, kaza, savaş) kayboldu, yoksa uzun süredir haber mi alınamıyor?
• Son haberin/kaybın üzerinden ne kadar zaman geçti?
• Cesedi bulunamamasına rağmen ölümünde kuşku yok mu (ölüm karinesi), yoksa belirsizlik mi var (gaiplik)?
• Talebi kim yapıyor; miras, evlilik, sigorta gibi hangi hak buna bağlı?

Denetim şeması

1. Ölüm karinesi — TMK m.31: bir kimse ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde (ör. cesedi bulunamasa da) kaybolursa, gerçekten ölmüş gibi mirası açılır; nüfusa ölü kaydı için mahkeme/idari işlem gerekir (m.44).
2. Gaiplik sebepleri — TMK m.32: ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süre haber alınamayan ve ölümü hakkında kuvvetli olasılık bulunan kişinin, hakları ölümüne bağlı olanların başvurusuyla gaipliğine karar verilir.
3. Süreler — TMK m.33: ölüm tehlikesi içinde kaybolmada en az bir yıl, son haberden itibaren en az beş yıl geçmesi gerekir. Mahkeme ilanla araştırma yapar; bir yıl içinde haber gelmezse gaiplik kararı verir.
4. Görev ve yetki — TMK m.32/2: gaiplik kararı, kişinin son yerleşim yeri ya da Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinden istenir; asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
5. Sonuçlar — Gaiplik kararıyla miras gaipliğe (kaybolma/son haber tarihine) göre açılır; mirasçılar teminat gösterir (TMK m.35). Evlilik kendiliğinden sona ermez; sona erdirme için ayrı talep/karar gerekir (TMK m.131).

Çıktı modülleri

• Karine mi gaiplik mi ayrımı + dayanak.
• Süre hesabı (kayıp/son haber tarihinden itibaren).
• Başvuru iskeleti (görevli/yetkili mahkeme, ilan talebi, sonuç).
• Bağlı hak notu (miras açılışı, sigorta, evlilik) ve [doldurulacak] tarih yerleri.

Plugin bağlamı

Bu beceri kisiler-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.