dernekler-hukuku

Dernekler Hukuku (Kuruluş, Organlar, Sona Erme)

Görev

Bir derneğin kuruluşunu, organ yapısını ve işleyişini TMK m.56-100 ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu çerçevesinde denetlemek; üyelik, genel kurul kararı ve sona erme uyuşmazlıklarında doğru talep yolunu kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Sorun kuruluş aşaması mı, işleyiş (genel kurul/yönetim) mi, üyelik mi, sona erme mi?
• Tüzük elimizde mi; zorunlu kayıtları (amaç, organlar, üyelik şartları) içeriyor mu?
• Genel kurul kararı tartışmalıysa: çağrı, gündem, nisap, içerik hangi yönden sakat?
• Talep: tescil, üyelikten çıkarma iptali, genel kurul kararının iptali, fesih mi?

Denetim şeması

1. Kuruluş — TMK m.56-58: en az yedi gerçek/tüzel kişi, kanunun açıkça yasaklamadığı bir amaçla dernek kurabilir; kuruluş bildirimi ve tüzükle tüzel kişilik kuruluş anında kazanılır (m.59); ilgili idari makama kuruluş bildirimi verilir.
2. Tüzük — TMK m.58: derneğin adı, amacı, gelir kaynakları, üyelik koşulları, organları ve örgütü tüzükte gösterilir; tüzük kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz.
3. Organlar — TMK m.72 vd.: zorunlu organlar genel kurul (en yetkili organ), yönetim kurulu ve denetim kuruludur. Genel kurul çağrısı, gündem ve toplantı/karar nisapları tüzük ve TMK m.74-81'e tabidir.
4. Üyelik — TMK m.64-67: üyelik kişiye bağlıdır; üye her zaman çıkma hakkına sahiptir (m.66). Üyelikten çıkarma tüzükte gösterilen sebeplerle olur; haksız çıkarmaya karşı üye dava açabilir.
5. Karar denetimi — Genel kurulun kanuna, tüzüğe veya dürüstlük kuralına aykırı kararlarına karşı, toplantıda bulunmayıp karara katılmayan veya muhalif kalan her üye, karar tarihinden başlayarak bir ay (öğrenme/tescil ölçütleriyle) içinde iptal davası açabilir (TMK m.83 atfı; TTK genel kurul rejimiyle paralel mantık).
6. Sona erme — TMK m.87-89: kendiliğinden sona erme (amaç gerçekleşmesi/imkânsızlaşması, aciz, ilk genel kurulun yapılamaması), genel kurul kararıyla fesih ve mahkeme kararıyla fesih (kanuna/ahlaka aykırı amaç).

Çıktı modülleri

• Aşama teşhisi (kuruluş/işleyiş/üyelik/sona erme) + dayanak.
• Tüzük/zorunlu içerik kontrol listesi.
• İlgili dava türü ve süre uyarısı (özellikle karar iptalinde).
• Dilekçe/başvuru iskeleti + [doldurulacak] veri yerleri.

Plugin bağlamı

Bu beceri kisiler-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.