ispat-delil-ve-zamanasimi

İspat, Delil ve Zamanaşımı

Görev

Kira uyuşmazlığında ispat yükünü dağıtmak, gerekli delilleri belirlemek ve uygulanabilir zamanaşımı sürelerini saptamak; delil planını talep türüne göre kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Çekişmeli vakıa ne (ödeme, ihtar, ayıp, ihtiyaç)?
• Elde hangi yazılı belgeler var (sözleşme, makbuz, banka, ihtar)?
• Talep türü ne ve doğum tarihi/dönemi?
• Karşı tarafın savunması/def'ileri biliniyor mu?

Denetim şeması

1. İspat yükü (HMK m.190; TMK m.6): Bir vakıadan kendi lehine hak çıkaran onu ispatla yükümlüdür. Kiraya veren ihtar/temerrüt/ihtiyaç vakıasını; kiracı ödemeyi, taahhüdün geçersizliğini ispatlar.
2. Senetle ispat (HMK m.200-201): Belirli parasal sınırı aşan hukuki işlemler senetle ispatlanır; senede/yazılı sözleşmeye karşı tanık dinlenemez (istisnalar saklı). Ödeme banka kaydı/makbuzla; ihtar noter belgesiyle ispatlanır.
3. Delil türleri: Yazılı sözleşme, kira ve aidat ödeme kayıtları, noter ihtarnameleri, tahliye taahhüdü, keşif-bilirkişi (ayıp/emsal kira), tanık (sınırlar dahilinde).
4. Zamanaşımı: Kira bedeli alacağı beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/1 — kira bedelleri). Diğer sözleşme kaynaklı tazminat/iade talepleri kural olarak on yıl (TBK m.146); haksız fiil benzeri talepler için ayrı süreler. Tahliye davaları zamanaşımına değil, ilgili hak düşürücü dava sürelerine (m.351, m.353) tabidir.
5. Ara sonuç: Çekişmeli vakıa-ispat yükü-delil eşleştirmesi + uygulanabilir zamanaşımı/hak düşürücü süre.

Çıktı modülleri

• Delil matrisi (vakıa / yük / delil / durum).
• Zamanaşımı-hak düşürücü süre tablosu.
• Delil toplama/sunma eylem listesi.

Plugin bağlamı

Bu beceri kira-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.