gorev-yetki-ve-forum

Görev, Yetki ve Doğru Mahkemenin Belirlenmesi

Görev

Davanın hangi tür mahkemede (görev) ve hangi yerdeki mahkemede (yetki) açılacağını doğru saptamak; yanlış mahkemede açıp süre ve harç kaybetmeyi önlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Uyuşmazlığın konusu ve yaklaşık değeri nedir?
• Karşı tarafın yerleşim yeri/adresi neresi?
• Bir sözleşme var mı, varsa ifa yeri neresi?
• Haksız fiil/zarar nerede gerçekleşti?
• Taşınmaz söz konusu mu?

Denetim şeması

1. Görev (tür): Görev kamu düzenindendir, re'sen incelenir (HMK m.114/1-c). Sulh hukukun görevi HMK m.4'te sayılıdır (kira ilişkisinden doğan davalar, paydaşlığın/ortaklığın giderilmesi, zilyetliğin korunması, taşınır/taşınmaz teslimi). Sayılmayan işlerde genel görevli asliye hukuktur (m.2). Tüketici işlemiyse tüketici mahkemesi/hakem heyeti (6502 sayılı Kanun); iş ilişkisiyse iş mahkemesi.
2. Yetki (yer) — genel kural: Davalının yerleşim yeri mahkemesi (HMK m.6). Birden fazla davalı varsa herhangi birinin yerleşim yeri (m.7).
3. Özel/seçimlik yetki: Sözleşmeden doğan davada sözleşmenin ifa yeri (HMK m.10); haksız fiilde fiilin işlendiği veya zararın doğduğu yer (m.16); taşınmaza ilişkin ayni hak ve zilyetlik davalarında taşınmazın bulunduğu yer kesin yetkilidir (m.12). Tüketici, kendi yerleşim yeri tüketici hakem heyetine de başvurabilir.
4. İspat yükü/itiraz: Yetki itirazı, kesin yetki yoksa, ilk itiraz olarak cevap dilekçesinde ileri sürülür (HMK m.116, 117); süresinde yapılmazsa yetki kesinleşir. Görev ise her aşamada incelenir.
5. Ara sonuç: Görevli mahkeme türü + yetkili yer kombinasyonu netleşir; kesin yetki varsa seçimlik yetki kapanır.

Çıktı modülleri

• Forum kararı (görevli mahkeme + yetkili yer + gerekçe maddesi).
• Alternatif yetkili yerler listesi (seçimlik yetkide).
• Yanlış forum riski ve görevsizlik/yetkisizlik kararının sonuçları (HMK m.20 süre/dosya gönderme) notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri kendini-temsil-asliye eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.