idari-para-cezasi-denetim-semasi

İdari Para Cezası Denetim Şeması

Görev

Önündeki idari para cezası kararını yetki-şekil-unsur-miktar başlıklarıyla denetleyip iptal/kaldırma gerekçelerini ve başvuru stratejisini ortaya koymak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Cezayı veren idare, dayanak madde ve fiil tarihi nedir?
• Ceza maktu mu nispi mi; tutar nasıl hesaplanmış?
• Tutanak/karar tebliğ edildi mi, tarih nedir?
• Tutanakta tanık, tespit yöntemi (cihaz, kayıt) ve ölçütler gösterilmiş mi?

Denetim şeması

1. Yetki: Kararı veren organ 5326 m.22 ve özel kanun uyarınca yetkili mi? Yetkisiz makamın verdiği ceza sakattır.
2. Şekil ve tebligat: Karar gerekçeli mi, başvuru yolu/süre gösterilmiş mi (5326 m.25); tebligat 7201 sayılı Kanuna uygun mu? Usulsüz tebligat süreyi başlatmaz.
3. Maddi unsur — kabahatin gerçekleşmesi: Fiilin özel kanundaki kabahat tanımına birebir uyup uymadığını altla. Tipiklik yoksa ceza verilemez (5326 m.4).
4. Manevi unsur: Kabahatler kural olarak kast veya taksirle işlenebilir (5326 m.9). Failin kusuru aranır; mücbir sebep/zorunluluk değerlendirilir.
5. Miktar ve takdir (5326 m.17): Nispi cezada matrah/oran doğru mu; maktu cezada alt-üst sınır içinde takdir ölçütleri (m.17/2 — haksızlığın ağırlığı, kusur, ekonomik durum) gösterilmiş mi? Ölçütsüz/gerekçesiz takdir denetime açıktır.
6. Zamanaşımı: Soruşturma zamanaşımı (5326 m.20) ve yerine getirme zamanaşımı (m.21) dolmuş mu? Resen dikkate alınır; ceza düşer.
7. Peşin ödeme indirimi (5326 m.17/6): Tebliğden itibaren süresinde ödemede 1/4 indirim hakkı; başvuru hakkını saklı tutarak ödeme stratejisi tartılır.

İspat yükü kural olarak idarededir; tutanak aksi ispatlanana kadar geçerli sayılan bir delildir ancak çürütülebilir.

Çıktı modülleri

• Denetim kontrol listesi (yetki/şekil/unsur/miktar/zamanaşımı).
• İptal-kaldırma gerekçe taslağı.
• Peşin ödeme vs. başvuru karar matrisi.

Plugin bağlamı

Bu beceri kabahatler-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.