fesih-denetim-semasi

Fesih Denetim Şeması (Haklı / Geçerli / Usulsüz)

Görev

Feshi türüne göre ayırmak: süreli (önelli) fesih mi, geçerli sebebe dayalı fesih mi, haklı (derhal) fesih mi; usule uygunluk ve sonuçlarını (tazminat, işe iade) belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Sözleşmeyi kim feshetti, hangi tarihte, hangi gerekçeyle?
2. Fesih yazılı mı, sebep açıkça gösterildi mi (İş K. m.19)?
3. İşçi savunması alındı mı (davranış/verimsizlik halinde)?
4. İşyeri 30+ işçi çalıştırıyor mu, işçinin kıdemi 6 ayı aştı mı?

Denetim şeması

1. Fesheden tarafı belirle.
2. Haklı fesih kontrolü:
   • İşçi yönünden: İş K. m.24 (sağlık, ahlak ve iyiniyete aykırılık — örn. ödenmeyen ücret, mobbing, zorlayıcı sebep).
   • İşveren yönünden: İş K. m.25 (özellikle m.25/II ahlak ve iyiniyete aykırılık).
   • Hak düşürücü süre: m.26 — öğrenmeden itibaren altı işgünü ve her halde bir yıl. Süre geçmişse haklı fesih hakkı düşer.
3. Geçerli fesih kontrolü (m.18): Haklı sebep yoksa, işçinin yetersizliği, davranışı veya işletme gereklerine dayalı geçerli sebep var mı? İşletme gereğinde feshin son çare (ultima ratio) olması aranır. İspat yükü işverende (m.20/2).
4. Usul (m.19): Fesih yazılı yapılmalı ve sebep açık-kesin gösterilmeli; m.25/II hariç davranış/verimsizlik feshinde işçinin savunması alınmalı. Usulsüzlük geçerli sebebi dahi etkisiz kılabilir.
5. Ara sonuç ve sonuçlar:
   • Haklı fesih (işveren m.25/II): Kıdem ve ihbar doğmaz (m.25/II ise kıdem de yok); işçinin haklı feshinde (m.24) kıdem doğar, ihbar doğmaz.
   • Usulsüz (önelsiz) fesih: İhbar tazminatı doğar (m.17).
   • Geçersiz fesih + güvence kapsamı: İşe iade davası (m.20-21) yolu açılır.

Çıktı modülleri

• Fesih nitelendirmesi tablosu (taraf / sebep / usul / sonuç).
• Hangi tazminat kalemlerinin doğduğu.
• İşe iade yolu açık mı değerlendirmesi.
• Risk ve eksik delil notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri is-hukuku-bireysel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.