fesih-denetim-semasi

Fesih Denetim Şeması (Geçerli ve Haklı Sebep)

Görev

İşveren feshini, iş güvencesi rejimi içinde ayakta kalacak biçimde planlamak veya yapılmış bir feshin işe iade/usulsüzlük riskini ölçmek. Esas + usul + ispat üçlüsünü birlikte denetlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. İşyerinde 30+ işçi var mı, işçinin kıdemi 6 ayı geçti mi (iş güvencesi kapsamı)?
2. Fesih sebebi davranış mı, yetersizlik/performans mı, işletme gereği mi, yoksa ahlak ve iyiniyete aykırılık (m.25/II) mı?
3. Olaydan bu yana kaç gün geçti (6 işgünü/m.26)?
4. Yazılı bildirim ve savunma alındı mı, daha hafif tedbir mümkün müydü?

Denetim şeması

1. Güvence kapsamı (m.18): 30+ işçi, 6 ay kıdem, belirsiz süreli ve işveren vekili olmama → kapsamdaysa geçerli sebep ve usul zorunlu.
2. Sebep tipi: (a) Geçerli sebep (m.18) = yetersizlik/davranış/işletme gereği; (b) Haklı/derhal sebep (m.25) = sağlık, ahlak ve iyiniyete aykırılık, zorlayıcı sebep. Sebep gerçek, ciddi ve fesihle orantılı olmalı.
3. Usul (m.19): Fesih yazılı ve sebep açıkça belirtilmeli; m.18 sebepli fesihte (ve içtihaden m.25/II davranışlarda) işçinin savunması alınmalı. Savunma alınmadan davranış sebepli fesih usulsüzdür.
4. Süre (m.26): Ahlak ve iyiniyete aykırılık sebepleri, öğrenmeden itibaren 6 işgünü ve her halde 1 yıl içinde kullanılmalı; geçmesi haklı feshi düşürür.
5. Son çare (ultima ratio): Özellikle işletme gereği ve performansta uyarı/yer değişikliği/eğitim gibi daha hafif yol tüketilmeli (içtihat — [doğrulanacak], karararama.yargitay.gov.tr).
6. İspat (m.20/2): Feshin geçerli/haklı sebebe dayandığını işveren ispatlar; eldeki tutanak/ihtar/savunma yeterli mi kontrol et.
7. Ara sonuç: Eksik usul → usulsüz/geçersiz fesih; işe iade + boşta geçen süre ücreti + işe başlatmama tazminatı riski.

Çıktı modülleri

• Fesih risk değerlendirme tablosu (esas/usul/süre/ispat skoru).
• Eksik adım listesi ve giderme önerisi.
• Fesih bildirimi taslağı veya feshi erteleme/alternatif tedbir önerisi.

Plugin bağlamı

Bu beceri ik-insan-kaynaklari eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.