gorev-yetki-mahkeme

Görevli ve Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi

Görev

Davanın hangi ilk derece merciinde (idare mahkemesi, vergi mahkemesi veya ilk derece Danıştay) ve hangi yer mahkemesinde açılacağını belirlemek; yetkisizlik/görevsizlik halinde doğru usulü uygulamak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Uyuşmazlık vergi/gümrük/benzeri mali yükümlülükle mi ilgili?
• İşlem bir bakanlık/düzenleyici kurumun ülke geneli düzenleyici işlemi mi?
• İşlemi tesis eden idarenin bulunduğu yer ile işlemin uygulandığı yer neresi?
• Taşınmaza, kamu görevlisine veya tam yargıya ilişkin özel yetki kuralı var mı?

Denetim şeması

1. Görev — idare/vergi mahkemesi ayrımı (2576 sayılı K. m.5-6): Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler ile bunların zam ve cezalarına ilişkin davalar vergi mahkemesinde; bunun dışındaki genel idari uyuşmazlıklar idare mahkemesinde görülür.
2. İlk derece Danıştay görevi (2575 sayılı K. m.24): Bakanlar Kurulu/Cumhurbaşkanı kararları, bakanlıkların düzenleyici işlemleri (yönetmelik vb.) ve kanunda sayılan ülke düzeyindeki işlemler ilk derece olarak Danıştay'da dava edilir.
3. Yer yetkisi — genel kural (İYUK m.32): Aksine hüküm yoksa yetkili mahkeme, dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer mahkemesidir.
4. Özel yetki kuralları (İYUK m.33-36): Kamu görevlilerine ilişkin işlemlerde görevlinin son görev yaptığı yer (m.33); taşınmaz mallara ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer (m.34); taşınır mallar ve tam yargı davalarında zararı doğuran işlem/eylemin yapıldığı yer veya ilgilinin ikametgâhı (m.35-36) gibi özel kurallar genel kurala önceliklidir.
5. Görevsizlik/yetkisizlik (İYUK m.15/1-a, m.43): Görev/yetki yönünden dava reddedilir ve dosya görevli/yetkili mahkemeye gönderilir; aynı yargı kolunda gönderme kararı verilir.
6. Ara sonuç: İki ayrı yer mahkemesi arasında yetki uyuşmazlığı çıkarsa bölge idare mahkemesi/Danıştay merci tayini ile çözer.

Çıktı modülleri

• Görev (idare/vergi/Danıştay) tespiti
• Yetkili yer mahkemesi ve dayanak madde
• Yanlış mahkemeye açılma riski için gönderme senaryosu

Plugin bağlamı

Bu beceri idari-yargilama eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.