dava-sartlari-ehliyet-menfaat

Dava Şartları, Ehliyet ve Menfaat

Görev

Davanın esasa girilmeden reddine yol açacak dava şartı eksikliklerini önceden tespit etmek: ehliyet, menfaat/kişisel hak, husumet, kesin-yürütülebilir işlem ve idari merci tecavüzü.

Soğuk başlangıç (intake)

• Davacı gerçek/tüzel kişi mi; dava ehliyeti ve temsil yetkisi var mı?
• Davacının işlemle güncel, kişisel ve meşru bir menfaat ilişkisi nedir?
• Davalı olarak doğru idare gösterildi mi?
• İşlem kesin ve yürütülebilir mi, yoksa hazırlık işlemi mi?

Denetim şeması

1. Ehliyet (İYUK m.31 yollamasıyla HMK m.50 vd.): Taraf ve dava ehliyeti aranır. Tüzel kişilerde organın temsil yetkisi ve dava açma kararı; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında üyelerinin ortak menfaatini ilgilendiren işlemlere karşı dava ehliyeti gözetilir.
2. Menfaat / kişisel hak (İYUK m.2): İptal davasında menfaat ihlali yeterlidir; menfaat güncel, kişisel ve meşru olmalı (subjektif kamu hukuku ilişkisi). Düzenleyici işlemlere karşı menfaat daha geniş yorumlanır. Tam yargıda ise kişisel hak ihlali aranır.
3. Husumet (davalı idarenin doğru gösterilmesi): Yanlış idareye husumet yöneltilmesi tek başına ret sebebi değildir; mahkeme gerçek hasmı resen belirleyip dilekçeyi tebliğ ettirebilir (İYUK m.15/1-c uygulaması).
4. Kesin ve yürütülebilir işlem (İYUK m.14/3-d): İcrai olmayan görüş, mütalaa, hazırlık işlemleri dava edilemez. Zincir işlemde nihai/kesin işlem dava konusu yapılır.
5. İdari merci tecavüzü (İYUK m.15/1-e): Mevzuat zorunlu bir idari başvuru öngörmüşse, bu yol tüketilmeden açılan dava görev/merci yönünden reddedilip dilekçe ilgili mercie tevdi edilir.
6. Ara sonuç: İlk inceleme (İYUK m.14) sırrasında saptanan eksiklikler m.15 sonuçlarına bağlanır; bazıları (ehliyet, kesin işlem, süre) doğrudan ret, bazıları düzeltme/merci tayini ile sonuçlanır.

Çıktı modülleri

• Dava şartı kontrol listesi (karşılandı/risk/eksik)
• Husumet ve kesin işlem tespiti
• Ret riskini azaltıcı düzeltme önerileri

Plugin bağlamı

Bu beceri idari-yargilama eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.