idari-islem-unsur-denetimi

İdari İşlemin Unsurları ve Sakatlık Denetimi

Görev

İdari işlemi beş unsur üzerinden adım adım denetleyerek hukuka aykırılıkları tespit etmek ve iptal sebeplerini somut dayanaklarla kurmak. Bu beceri iptal davasının maddi çekirdeğini üretir.

Soğuk başlangıç (intake)

1. İşlemin tam metni, dayanağı (kanun/yönetmelik maddesi) ve gerekçesi elinde mi?
2. İşlemi tesis eden makam ve imza yetkisi/devri belli mi?
3. İşlemden önce alınması gereken görüş, savunma, kurul kararı var mıydı?
4. İşlemin maddi ve hukuki sebepleri dosyada gösterilmiş mi?

Denetim şeması

1. Yetki. Kişi (doğru makam mı, yetki devri/imza devri usulüne uygun mu), yer, zaman ve konu bakımından yetki. Yetkisizlik ağırsa yokluk; aksi halde iptal sebebidir. Fonksiyon gaspı/yetki gaspı yokluk doğurur.
2. Şekil. Yazılılık, gerekçe gösterme, başvuru yollarının bildirilmesi, kurul ise toplantı/karar nisabı. Savunma alınması gereken hallerde (özellikle yaptırım işlemleri) savunma alınmamışsa esaslı şekil sakatlığı. Anayasa m.40 başvuru yollarının gösterilmesi.
3. Sebep. İşlemin dayandığı maddi olay ve hukuki neden gerçek, doğru ve ilgili kuralın aradığı nitelikte mi? Sebebin hiç bulunmaması veya yanlış nitelendirme iptal sebebidir; maddi olayın gerçekliği re'sen araştırılır (İYUK m.20).
4. Konu. İşlemin doğurduğu hukuki sonuç, kanunun öngördüğü sonuç mu? İmkânsız/kanuna aykırı konu sakatlık doğurur.
5. Maksat (amaç). İşlem kamu yararı amacıyla mı tesis edilmiş? Yetki saptırması (başka amaç, kişisel/siyasi saik) iptal sebebidir.
6. Takdir yetkisi denetimi. Bağlı yetki yoksa idarenin takdiri; ancak takdir eşitlik, ölçülülük (Anayasa m.13) ve kamu yararı ile sınırlıdır; sınır aşımı denetlenir.
7. Ara sonuç ve ispat. Her unsur için "uygun/sakat" ve dayanak. İspat yükü kural olarak işlemin hukuka uygunluğunu belgeleyecek idarededir; davacı somut aykırılık iddiasını ortaya koyar.

Çıktı modülleri

• Beş unsur denetim tablosu (uygun/sakat + dayanak + delil).
• Yokluk/iptal nitelendirmesi.
• İptal dilekçesi için hukuki sebepler listesi.
• Eksik belge ve ek bilgi talebi notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri idare-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.