gorev-yetki-yargi-yolu

Görev, Yetki ve Yargı Yolu Belirleme

Görev

Uyuşmazlığın idari mi adli yargıda görüleceğini, idari yargı içinde görevli mahkemeyi (idare/vergi mahkemesi/Danıştay) ve yer yönünden yetkili mahkemeyi belirlemek; yanlış yola gitme riskini sıfırlamak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Uyuşmazlığın kaynağı idari işlem/eylem/idari sözleşme mi, yoksa özel hukuk ilişkisi mi?
2. Konu vergi/gümrük mü, genel idari mi, kamulaştırma bedeli mi?
3. İşlemi yapan idare nerede; taşınmaz/uygulama yeri neresi?
4. İşlem ilk derecede Danıştay'da mı görülecek nitelikte (belirli düzenleyici işlemler)?

Denetim şeması

1. İdari/adli ayrımı. İdari işlem/eylem/idari sözleşme → idari yargı. İdarenin özel hukuk ilişkileri, kamulaştırma bedeli, fiili el atma tazminatı → adli yargı. Tereddütte uyuşmazlık mahkemesi içtihadına başvur ([doğrulanacak]).
2. İdari yargı içi görev. Vergi/gümrük/benzeri mali yükümlülük uyuşmazlıkları → vergi mahkemesi; genel idari uyuşmazlıklar → idare mahkemesi; 2575 sayılı Kanun'da sayılan belirli düzenleyici işlemler → ilk derecede Danıştay.
3. Tek hâkim/kurul. 2576 sayılı Kanun uyarınca belirli parasal sınır altındaki davalar tek hâkimle; üstü kurul halinde. Güncel parasal sınırı teyit et ([doğrulanacak]).
4. Yer yetkisi. Kural: işlemi/eylemi yapan idarenin bulunduğu yer mahkemesi (İYUK m.32). Taşınmaza, kamu görevlilerine, tam yargıya ilişkin özel yetki kuralları (m.33-36) ayrıdır.
5. İdari merci tecavüzü. Önce idari başvuru gerekiyorsa (m.11/m.13) doğrudan dava açılırsa dilekçe ilgili mercie tevdi edilir (m.15/1-e); bunu baştan öngör.
6. Ara sonuç. Yargı yolu + görevli mahkeme + yetkili yer + tek hâkim/kurul tespiti; varsa zorunlu ön başvuru uyarısı.

Çıktı modülleri

• Yargı yolu karar ağacı (idari/adli).
• Görevli mahkeme (idare/vergi/Danıştay) ve yer yetkisi tespiti.
• Zorunlu ön başvuru/idari merci uyarısı.
• Yanlış yola gitme riskine karşı kontrol listesi.

Plugin bağlamı

Bu beceri idare-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.