hukuki-sorunun-cercevelenmesi

Hukuki Sorunun Çerçevelenmesi

Görev

Maddi olaydan doğan hukuki uyuşmazlığı, sistematik olarak cevaplanabilir alt sorulara ayırmak ve hangi normların hangi sırayla uygulanacağını belirlemek. İyi çerçevelenmemiş bir soru, dağınık ve sonuçsuz bir mütalaa üretir.

Soğuk başlangıç (intake)

• Müvekkilin asıl öğrenmek istediği nihai soru ne? (Talep haklı mı / borçlu muyum / dava açayım mı?)
• Olay hangi hukuk dal(lar)ına giriyor? (Birden çok dal kesişiyor olabilir.)
• Birbirine bağlı ön sorunlar var mı? (Önce geçerlilik, sonra ifa gibi)
• İstenen yalnızca hukuki nitelendirme mi, yoksa strateji önerisi mi?

Denetim şeması

1. Nihai sorudan alt sorulara: Üst soru mantıksal bileşenlerine ayrılır. Örnek (sözleşmeden cayma): (a) Sözleşme geçerli kuruldu mu? (b) Geçerliyse, fesih/dönme şartları gerçekleşti mi? (c) Gerçekleştiyse, talep edilebilecek tazminat ne? (d) Talep zamanaşımına uğradı mı?
2. Mantıksal sıralama: Ön sorun sonraki sorunun cevabını belirliyorsa önce ele alınır (geçersiz sözleşmede ifa tartışılmaz; sebepsiz zenginleşme/TBK m.77 devreye girer).
3. Hukuk dalı eşlemesi: Her alt soru ilgili dala ve başat norma bağlanır (borç ilişkisi → TBK; ayni hak → TMK; ticari iş → TTK; usul → HMK/İYUK/CMK). Kesişen alanlarda özel hükmün genel hükme üstünlüğü gözetilir.
4. Emredici/yedek hüküm taraması: Tarafların aksini kararlaştıramayacağı emredici normlar belirlenir; bunlar değerlendirmenin sınırıdır.
5. Zaman bakımından uygulama: Olaya yürürlükteki mi yoksa mülga mevzuatın mı uygulanacağı, geçici maddeler kontrol edilir.
6. Ara sonuç: Numaralandırılmış alt soru listesi + her sorunun norm dayanağı + değerlendirme sırası.

Çıktı modülleri

• Nihai soru → alt sorular ağacı
• Her alt soru için başat norm eşlemesi
• Değerlendirme sırası gerekçesiyle
• Emredici hüküm uyarı kutusu

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuki-mutalaa eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.