gorev-yetki-ve-yargi-yolu

Görev, Yetki ve Yargı Yolu Tespiti

Görev

Uyuşmazlığın doğru yargı kolu (adli/idari), görevli mahkeme, yetkili yer ve varsa zorunlu ön prosedür (dava şartı arabuluculuk, idari başvuru, hakem heyeti) yönünden çerçevesini çizmek. Yanlış yol veya merci, esasa girilmeden davanın reddine yol açar.

Soğuk başlangıç (intake)

• Uyuşmazlık özel hukuk mu, idareyle/kamu gücüyle mi ilgili?
• Taraflar tacir mi, uyuşmazlık ticari iş niteliğinde mi?
• Sözleşmede tahkim/yetki şartı var mı?
• Zorunlu bir ön başvuru/arabuluculuk gerekiyor mu?

Denetim şeması

1. Yargı yolu ayrımı: İdari işlem/eylem ve kamu gücü kullanımı idari yargıda (İYUK m.2 — iptal/tam yargı); özel hukuk ilişkileri adli yargıda; vergi uyuşmazlıkları vergi mahkemesinde. Yargı yolu yanlışsa merci tecavüzü/görevsizlik doğar.
2. Görevli mahkeme: Adli yargıda kural asliye hukuk (HMK m.2); sulh hukukun görevi sınırlıdır (HMK m.4 — kira/tahliye, paylaştırma, vb.). Özel görevli mahkemeler: tüketici mahkemesi (6502), iş mahkemesi (7036), ticaret mahkemesi (TTK m.5 — ticari davalar), aile mahkemesi, fikri-sınai haklar mahkemesi. Görev kamu düzenindendir, re'sen gözetilir (HMK m.114/1-c).
3. Yetki (yer): Genel yetki davalının yerleşim yeri (HMK m.6); özel/kesin yetki halleri (taşınmazda HMK m.12, sözleşmede ifa yeri HMK m.10, haksız fiilde HMK m.16) ayrıca kontrol edilir; kesin yetki re'sen gözetilir.
4. Zorunlu ön prosedür: Ticari ve işçilik alacaklarında dava şartı arabuluculuk (7036 m.3, 6325/TTK m.5/A), tüketici uyuşmazlıklarında parasal sınır altında tüketici hakem heyeti (6502), idari para cezalarında sulh ceza hâkimliği (5326), idari işlemde gerekiyorsa zorunlu idari başvuru.
5. Tahkim/yetki şartı: Geçerli tahkim şartı varsa mahkeme yolu kapalıdır (HMK m.413/tahkim hükümleri); yetki sözleşmesinin geçerlilik şartları (HMK m.17-18) denetlenir.
6. Ara sonuç: Yargı yolu + görevli mahkeme + yetkili yer + zorunlu ön başvuru tek bir tabloda.

Çıktı modülleri

• Yargı yolu ve görevli mahkeme tespiti (gerekçeli)
• Yetkili yer mahkemesi (genel/özel/kesin ayrımıyla)
• Zorunlu ön prosedür kontrol listesi
• Yanlış yol/merci riski uyarısı

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuki-mutalaa eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.