altlama-subsumption-teknigi

Altlama (Subsumption) Tekniği

Görev

Hukuk kuralının her bir şartını (unsurunu) tek tek alıp somut vakıaya uygulamak ve "bu şart gerçekleşti / gerçekleşmedi" ara sonuçlarını gerekçeyle vermek. Altlama, mütalaayı keyfi kanaatten ayıran asıl yöntemdir: büyük önerme (kural) + küçük önerme (olay) → sonuç.

Soğuk başlangıç (intake)

• Uygulanacak temel norm hangi madde? (Tam metni ve unsurları çıkarıldı mı?)
• Bu normun unsurları (şartları) nelerdir, kaç tane?
• Her unsur için elde hangi vakıa/delil var?
• Tanımlanması gereken belirsiz kavram var mı? (Ör. ağır kusur, basiretli tacir, dürüstlük)

Denetim şeması

1. Kuralı unsurlarına ayır: Madde metni cümle cümle çözülür ve kümülatif/seçimlik şartlar listelenir. Örnek — haksız fiil (TBK m.49): (a) hukuka aykırı fiil, (b) kusur, (c) zarar, (d) illiyet bağı. Dördü birlikte aranır.
2. Her unsuru olaya uygula: Unsur → ilgili vakıa → gerçekleşip gerçekleşmediği. Belirsiz kavram varsa önce tanımlanır (içtihat/doktrin ölçütüyle), sonra olaya uygulanır.
3. İspat yükü kontrolü: Her unsuru kim ispatlamalı (TMK m.6, HMK m.190)? Karine veya ispat yükü tersine çevrilen haller (ör. TBK m.66 adam çalıştıranın sorumluluğunda kurtuluş beyyinesi, TBK m.112 ifa etmeme karinesi) ayrıca not edilir.
4. İstisna ve def'iler: Kuralın istisnaları, hukuka uygunluk sebepleri, zamanaşımı def'i gibi karşı argümanlar aynı titizlikle altlanır.
5. Ara sonuç birleştirme: Tüm unsurlar gerçekleşiyorsa hukuki sonuç doğar; bir unsur eksikse talep dayanaktan yoksundur. Çekişmeli unsurda koşullu sonuç ("X ispatlanırsa...") kurulur.
6. Karşıt görüş testi: Aynı vakıaya alternatif nitelendirme mümkün mü? (Ör. fiil hem haksız fiil hem sözleşmeye aykırılık — yarışma) tartışılır.

Çıktı modülleri

• Unsur tablosu (unsur | olaydaki karşılığı | ispat yükü | ara sonuç)
• Belirsiz kavram tanımı ve uygulanışı
• Def'i/istisna değerlendirmesi
• Birleştirilmiş hukuki sonuç (koşullu varyantlarıyla)

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuki-mutalaa eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.