dava-sarti-arabuluculuk

Dava Şartı Arabuluculuk Kapsam Denetimi

Görev

Dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk gerekip gerekmediğini belirlemek; gerekiyorsa son tutanağı dava şartı olarak dosyaya bağlamak, gerekmiyorsa boşa süreç işletilmesini önlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Uyuşmazlık türü ne? (ticari alacak, işçi-işveren, tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi?)
• Talep konusu para alacağı/tazminat mı, yoksa kapsam dışı bir talep mi?
• Daha önce arabuluculuğa başvuruldu mu, son tutanak var mı?
• Karşı tarafa ulaşılabiliyor mu (anlaşamama tutanağı seçeneği)?

Denetim şeması

1. Ticari uyuşmazlıklar (TTK m.5/A): Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından dava şartı arabuluculuk; dava açmadan son tutanak alınmalıdır.
2. İş uyuşmazlıkları (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3): İşçi-işveren arasındaki kıdem/ihbar/fazla mesai gibi alacak ve işe iade taleplerinde dava şartı arabuluculuk; iş kazası/meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat istisnası kontrol edilir.
3. Tüketici uyuşmazlıkları (6502 sayılı Kanun): Belirli parasal sınır üstündeki tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk; hakem heyeti zorunluluğu olan alt sınır ayrıca kontrol edilir.
4. Genişleyen kapsam: Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar, taşınır/taşınmaz ortaklığının giderilmesi, komşuluk hukuku ve kat mülkiyetinden doğan belirli uyuşmazlıklar da kademeli olarak dava şartı arabuluculuk kapsamına alınmıştır — güncel kapsam ve yürürlük tarihleri mevzuattan teyit edilir.
5. Sonuç (dava şartı): Kapsamdaki uyuşmazlıkta son tutanak (anlaşma/anlaşamama) dosyaya konmadan dava açılırsa, dava usulden reddedilir (HMK m.115; ilgili özel hükümler). Karşı tarafın katılmaması durumunda anlaşamama tutanağı dava şartını karşılar.
6. Süre etkisi: Arabuluculuğa başvuru, zamanaşımını durdurur ve hak düşürücü süreyi işlemekten alıkoyar; bu koruma esastır.

Ara sonuç: "Kapsamda mı + hangi norm + son tutanak gerekli mi + zamanaşımı etkisi" özeti.

Çıktı modülleri

• Kapsam kararı (norm atıflı, istisna kontrollü).
• Eksik son tutanak halinde usulden ret uyarısı.
• Başvurunun zamanaşımı/hak düşürücü süreye etkisi notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-muhakemesi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.