ictihat-arama-ve-degerlendirme

İçtihat Arama ve Değerlendirme

Görev

Bir hukuki sorunun yargı kararlarıyla nasıl çözüldüğünü doğrulanabilir kaynaklardan tespit etmek, kararın bağlayıcılık/ikna değerini tartmak ve emsal olarak güvenli biçimde kullanmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Aranan ilke nedir; hangi kanun maddesi etrafında dönüyor?
• Hangi yargı kolu (Yargıtay/Danıştay/AYM/BAM-BİM) ve hangi daire ilgili?
• Lehe mi, aleyhe mi karar arıyoruz; karşı içtihat var mı?
• Karar güncel mi; sonradan değişen mevzuat/içtihat var mı?

Denetim şeması

1. Kaynaktan arama — Resmî bankalar: karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr. Karar metni görülmeden künye yazılmaz; karar numarası asla model hafızasından uydurulmaz.
2. Bağlayıcılık derecesi — (a) İçtihadı Birleştirme Kararları: benzer konularda mahkemeleri bağlar, en yüksek değerdedir. (b) AYM kararları (norm denetimi ve bireysel başvuru): bağlayıcı (Anayasa m.153). (c) Daire/Genel Kurul kararları: emsal/ikna edici, kural olarak bağlamaz ama yerleşik içtihat ağırlık taşır. (d) BAM/BİM kararları: bölgesel emsal değeri.
3. Karar okuma — Olay örgüsünü (vakıa) eldeki olayla karşılaştır; benzemiyorsa karar emsal olmaz. Ratio decidendi (bağlayıcı gerekçe) ile obiter dictum (geçer söz) ayrılır. Karşı oy ayrıca not edilir.
4. Güncellik denetimi — Karardan sonra kanun değişti mi, içtihat birleştirme/değişikliği oldu mu, AYM iptal etti mi? Eski içtihat güncel mevzuata sözcü kılınmaz.
5. Çelişkili içtihat — Daireler arası çelişki varsa hiyerarşi (HGK, İBK) ve tarih gözetilir; eğilim tek cümlede dürüstçe özetlenir, lehe karar seçilip aleyhe karar gizlenmez.

Çıktı modülleri

• Aranan ilke + arama sorgusu (banka adıyla).
• Karar künyesi şablonu: Mahkeme/Daire, E. .../..., K. .../..., T. gg.aa.yyyy [doğrulanacak].
• Bağlayıcılık ve güncellik notu.
• Olay benzerliği ve ratio/obiter ayrımı.

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-metodolojisi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.