hukuk-ahlak-ilkeler

Hukuk-Ahlak İlişkisi ve Hukukun Genel İlkeleri

Görev

Hukuk ile ahlak arasındaki ilişkiyi disipline etmek ve hukukun yazılı olmayan genel ilkelerini pozitif dayanaklarıyla devreye sokmak; bu ilkeleri "duygusal adalet" değil, uygulanabilir hukuk kuralı düzeyinde kullanmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Başvurulmak istenen şey bir yazılı norm mu, yoksa genel bir ilke/ahlaki ölçüt mü?
• İlke, mevcut bir normu yorumlamak/sınırlamak için mi, yoksa boşluğu doldurmak için mi gerekli?
• Karşı taraf kendi önceki davranışıyla çelişiyor mu (çelişkili davranış yasağı)?
• Sonuç ahlaken haklı görünse de pozitif dayanak kurulabiliyor mu?

Denetim şeması

1. İlişkiyi konumla. Hukuk ve ahlakın ayrı normatif düzenler olduğu (pozitivist) ile kesiştiği (doğal hukuk) görüşünü ayır; Türk hukukunda ahlak, kendi başına değil pozitif bir norm (ör. TBK m.27 ahlaka aykırı sözleşmenin kesin hükümsüzlüğü) üzerinden bağlayıcı olur.
2. Genel ilkeyi pozitife bağla. Dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı (TMK m.2), iyiniyetin korunması (TMK m.3), ölçülülük (Anayasa m.13), ahlaka/kamu düzenine aykırılık (TBK m.27) ilkeleri yazılı dayanaktır. İlkeyi bu maddelerden birine raptet.
3. Alt ilkeleri uygula. Çelişkili davranış yasağı (venire contra factum proprium), kendi kusurundan yararlanamama (nemo auditur), hakkın kötüye kullanılmasının korunmaması ve dürüstlüğe aykırı kazanımın geri alınması TMK m.2'nin somut görünümleridir; somut vakıaya hangisinin uyduğunu seç.
4. Sınırı koru. Genel ilke, açık ve emredici bir normu bertaraf etmek için kullanılamaz; ancak istisnaî/katlanılmaz sonuçta TMK m.2 düzeltici işlev görür. Ara sonuç: ilke yorum/ düzeltme aracıdır, norm ikamesi değil.
5. İspat/gerekçe. İlkeye dayanan taraf, ilkeyi tetikleyen somut vakıaları ispatla yükümlüdür (TMK m.6); soyut "adalet" iddiası yetmez. Yerleşik içtihat varsa künyesiyle anılır, doğrulanmadıkça [doğrulanacak].

Çıktı modülleri

• Hukuk-ahlak ilişkisi konumlandırma notu.
• Genel ilke → pozitif madde eşleştirme tablosu.
• Uygulanabilir alt ilke ve somut vakıa bağı.
• İspat yükü ve sınır uyarısı.

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-felsefesi-genel-teori eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.