argumantasyon-ve-altlama

Hukuki Argümantasyon ve Altlama Tekniği

Görev

Hukuki kıyas (büyük önerme: norm; küçük önerme: olay; sonuç) ile altlamayı kurallı biçimde kurmak; argüman türlerini sıralamak ve bir hukuki metnin gerekçe iskeletini denetlemek. Bu beceri, mütalaa ve dilekçe üretiminin mantıksal omurgasıdır.

Soğuk başlangıç (intake)

• Uygulanacak norm(lar) net mi; metni ve koşul unsurları çıkarıldı mı?
• Olayın hangi vakıaları sabit, hangileri çekişmeli/ispatı gerekli?
• Talep sonucu ne; hangi norm bu sonucu üretiyor?
• Karşı argüman(lar) tahmin edilebiliyor mu?

Denetim şeması

1. Büyük önermeyi kur. Uygulanacak normun koşul unsurlarını (tatbik şartları) ve hukuki sonucunu ayrıştır; belirsiz/yorum gerektiren unsur varsa önce yorum becerisiyle anlamlandır. Norm metni ve madde atfı açıkça verilir.
2. Küçük önermeyi (olayı) çıkar. Somut vakıaları normun her koşul unsuruna tek tek eşle (altlama). Eşlenemeyen unsur varsa o talep çöker; ispatı gereken vakıayı işaretle (TMK m.6; HMK m.190 ispat yükü).
3. Sonucu türet. Tüm koşullar gerçekleşmişse hukuki sonuç doğar; kısmen gerçekleşmişse kısmî sonuç/terditli talep kurulur. Ara sonuç: norm + olay → talep sonucu bağı kanıtlanır.
4. Argüman türlerini diz. Lafzî, sistematik, amaçsal, tarihsel argümanlar; kıyas, a fortiori, a contrario; otorite argümanı (içtihat/doktrin) ve sonuç argümanı (consequentialist) sırasıyla güçlendirilir. Otorite argümanında karar künyesi doğrulanmadıkça [doğrulanacak] konur; uydurma künye yasaktır.
5. Çürütme testi. Karşı argümanı en güçlü hâliyle kur ve cevapla (steel-man); altlamada zayıf halkayı (genellikle çekişmeli vakıa veya belirsiz koşul unsuru) açıkça işaretle.

Çıktı modülleri

• Kıyas iskeleti (büyük önerme / küçük önerme / sonuç).
• Altlama tablosu (koşul unsuru ↔ vakıa ↔ ispat durumu).
• Argüman sıralaması (güçten zayıfa) ve karşı argümana cevap.
• Zayıf halka / ispat boşluğu uyarısı.

Plugin bağlamı

Bu beceri hukuk-felsefesi-genel-teori eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.