dava-gorev-yetki-ve-ispat

Dava, Görev-Yetki ve İspat Düzeni

Görev

Haksız fiil tazminat davasında görevli ve yetkili mahkemeyi (HMK), dava şartlarını, ispat yükünün dağılımını ve delil rejimini belirlemek; talep sonucunu (belirsiz alacak/kısmi dava) doğru kurmak. Usuldeki hata, esasa girilmeden ret riski doğurur.

Soğuk başlangıç (intake)

• Taraflar kim (gerçek/tüzel kişi, tacir mi); uyuşmazlık ticari mi?
• Fiil nerede işlendi, zarar nerede doğdu, davalının yerleşim yeri neresi?
• Zarar miktarı baştan belirlenebiliyor mu (belirsiz alacak ihtimali)?
• Eldeki deliller neler; ceza dosyası/bilirkişi raporu var mı?

Denetim şeması

1. Görev. Kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir (HMK m.2). Taraflar tacir ve uyuşmazlık ticari işten doğuyorsa Asliye Ticaret Mahkemesi (TTK m.4-5); trafik/sigorta gibi özel rejimlerde özel görev kuralları kontrol edilir.
2. Yetki. Genel yetki davalının yerleşim yeri (HMK m.6); haksız fiilde ek olarak fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği ya da gelme ihtimalinin bulunduğu yahut zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m.16).
3. Dava şartları ve türü. Hukuki yarar, taraf/dava ehliyeti (HMK m.114) kontrol edilir. Miktar baştan tam belirlenemiyorsa belirsiz alacak davası (HMK m.107); aksi halde kısmi/tam eda davası tercih edilir; ıslah imkânı (HMK m.176) gözetilir.
4. İspat yükü. Genel kural: iddia eden ispatlar (TMK m.6, HMK m.190). Zarar gören fiil-zarar-illiyet ve kusuru; davalı hukuka uygunluk sebebini, kurtuluş kanıtını ve indirim sebeplerini ispatlar. Kusursuz sorumlulukta kusur aranmaz.
5. Deliller. Senet, tanık, bilirkişi (zarar/maluliyet/hesap), keşif; ceza mahkemesi kararının hukuk hâkimini bağlama sınırı (TBK m.74) değerlendirilir.
6. Ara sonuç. Görev-yetki-dava türü-ispat dağılımı netleştirilir; harç (nispi), faiz türü ve dava şartı arabuluculuk (ticari/uygulanan hallerde) kontrolü yapılır.

Çıktı modülleri

• Görev-yetki gerekçe notu (dayanak maddelerle).
• Dava türü seçimi (belirsiz/kısmi/tam) ve ıslah notu.
• İspat yükü dağılım tablosu (taraf-unsur-delil).

Plugin bağlamı

Bu beceri haksiz-fiil-tazminat eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.