idari-dava-yargi-yolu

İdari Dava ve Yargı Yolu

Görev

Göç ve yabancılar alanındaki idari işlemlere karşı doğru yargı yolunu, görevli-yetkili mahkemeyi ve süreyi belirlemek; iptal davası ve yürütmenin durdurulması stratejisini kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Dava konusu işlem türü nedir (ikamet, sınır dışı, gözetim, çalışma izni, vatandaşlık)?
2. İşlemin tebliğ/öğrenme tarihi nedir?
3. İdari itiraz/komisyon yolu öngörülmüş mü, tüketildi mi?
4. Yabancı gözetim altında mı, yürütmenin acilen durdurulması gerekiyor mu?

Denetim şeması

1. Yargı yolu ayrımı: Çoğu işlem idari yargı (İYUK m.2 iptal davası). İstisna: idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliği (YUKK m.57/6); ceza irtibatlı (göçmen kaçakçılığı TCK m.79, insan ticareti m.80) konular adli yargı.
2. Görev ve yetki: İdare mahkemesi görevli; sınır dışı kararına karşı dava tek hâkimli idare mahkemesinde görülür (YUKK m.53). Yetki, işlemi tesis eden idarenin/yabancının bulunduğu yer üzerinden İYUK m.32-33 ile belirlenir.
3. Süreler: Genel iptal davası süresi İYUK m.7 — 60 gün; sınır dışı kararına karşı YUKK m.53'teki özel kısa süre; idari gözetime karşı m.57'deki süre. Süreler işlemden işleme değişir, her dosyada ayrı hesaplanır.
4. Dava şartları: İYUK m.2 — ehliyet ve menfaat (yabancı ya da vekili), kesin/yürütülebilir işlem, süre. İdari merci tecavüzü (m.15) ve idari başvuru yolları kontrol edilir.
5. Yürütmenin durdurulması: İYUK m.27 — açıkça hukuka aykırılık + telafisi güç/imkânsız zarar; sınır dışıda zaten dava işlemi durdurabilir, çalışma/ikamette YD ayrıca talep edilir. Ara sonuç: Tek bir görevli-yetkili mahkeme, kesin bir son gün ve YD gerekçesi netleştirilir.

Çıktı modülleri

• Yargı yolu/görev-yetki/süre karar tablosu.
• İptal davası dilekçesi iskeleti (işlem-vakıa-hukuki sebep-YD-talep).
• Süre takvimi ve kanun yolları (istinaf/temyiz) notu.

Plugin bağlamı

Bu beceri goc-yabancilar-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.