irtifak-haklari

İrtifak Hakları (İntifa, Geçit, Üst Hakkı)

Görev

İrtifak haklarının kurulması, içeriğinin belirlenmesi ve sona erdirilmesi: eşyaya bağlı ve kişiye bağlı irtifakları ayırmak, intifa/oturma/üst hakkı ve zorunlu geçit gibi tipik irtifakların şartlarını denetlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• İrtifak bir taşınmaz lehine mi (eşyaya bağlı, örn. geçit) yoksa bir kişi lehine mi (intifa, oturma) kurulacak/kuruldu?
• Hak tapuya tescil edildi mi; süresi/koşulu var mı?
• Uyuşmazlık irtifakın kurulması mı, içeriği/kapsamı mı, yoksa terkini mi?
• Üst hakkı söz konusuysa süre (bağımsız-sürekli olarak ayrı kayıt) ve bedel düzenlenmiş mi?

Denetim şeması

1. Tür ayrımı: Eşyaya bağlı irtifaklar (m.779 vd.) yararlanan taşınmaza bağlıdır; mülkiyetle birlikte geçer. İrtifaklar tescille doğar (m.780).
2. İntifa hakkı (m.794 vd.): Sahibine eşyadan tam yararlanma yetkisi verir; devredilemez ama kullanımı bırakılabilir. İntifa sahibi olağan bakım ve masraflardan sorumludur (m.813). En geç hak sahibinin ölümüyle (tüzel kişide 100 yıl) sona erer (m.797).
3. Oturma hakkı (m.823 vd.): Bir binada/bölümde oturma yetkisi; kişiye bağlı, devredilmez ve mirasla geçmez.
4. Üst hakkı (m.826 vd.): Başkasının arazisinde/altında yapı sahibi olma hakkı; bağımsız ve sürekli nitelikteyse ayrı taşınmaz olarak tapuya kaydedilebilir (m.826/3, m.704).
5. Zorunlu geçit ve mecra (m.747, m.744): Genel yola çıkışı olmayan taşınmaz maliki, tam bedel karşılığında komşudan geçit isteyebilir; mecra (su, enerji hattı) için de benzer kurallar uygulanır. Bu talepler dava yoluyla kurulur.
6. Sona erme/terkin: İrtifak, sürenin dolması, hakkın yararsız hâle gelmesi (m.785) veya terkinle sona erer; yararlanan taşınmaz için her türlü yarar kalmamışsa yüklü taşınmaz maliki terkin isteyebilir.
7. Ara sonuç: İrtifakın geçerli kuruluşu (tescil), kapsamı ve sona erme şartlarının tespiti.

Çıktı modülleri

• İrtifak (intifa/geçit/üst hakkı) tesis veya terkin talebi iskeleti.
• Geçit/mecra davasında bedel ve güzergâh değerlendirmesi.
• Tescil/şerh kontrol listesi ve süre/sona erme uyarısı.

Plugin bağlamı

Bu beceri esya-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.