catma-deniz-kazalari

Çatma ve Deniz Kazaları

Görev

Çatma veya benzeri bir deniz kazasında zararın hangi gemiye/donatana yükleneceğini, kusurun nasıl paylaştırılacağını ve üçüncü kişiler (yük ve can zararı) bakımından sorumluluğun nasıl dağıtılacağını belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Kaç gemi karıştı; çarpışma fiziksel mi yoksa manevra/dalga etkisiyle dolaylı mı?
• Kaza anındaki seyir verileri (rota, hız, AIS/VDR kayıtları, gemi jurnali) mevcut mu?
• Kusur tek tarafta mı, karşılıklı mı, yoksa belirsiz mi; mücbir sebep iddiası var mı?
• Zarar yalnızca gemilerde mi, yoksa yük ve can zararı da var mı?

Denetim şeması

1. Çatma kavramı ve kapsam: Olayın TTK m.1286 vd. anlamında çatma olup olmadığını belirle; doğrudan temas olmadan manevra/dalga etkisiyle verilen zararlar da çatma hükümlerine girebilir.
2. Kusur tespiti ve paylaşım: Kusursuz/mücbir sebep halinde zarara herkes kendi katlanır; tek taraf kusurluysa o donatan sorumludur; karşılıklı kusurda zarar kusur oranına göre paylaştırılır (TTK m.1289 vd.). Kusur oranı belirlenemezse eşit paylaşım esasını uygula.
3. Üçüncü kişi zararları: Yük zararlarında donatanların sorumluluğunun kusur oranıyla sınırlı (kısmi/müteselsil olmayan) niteliğini; can ve beden zararlarında ise müteselsil sorumluluk ve iç ilişkide rücu mekanizmasını ayrıştır.
4. Kılavuz ve teknik kusur etkisi: Zorunlu kılavuzun kusuru, geminin kendi gemi adamlarının seyir kusuru gibi hususların sorumluluğa etkisini değerlendir.
5. İspat ve ara sonuç: Kusur, seyir kayıtları ve bilirkişi/sörvey raporlarıyla ispatlanır; deniz raporu (gemi jurnali, kaptan ifadesi) önemli delildir. Çatmadan doğan taleplerde iki yıllık zamanaşımını (TTK m.1297) hesapla. Çıktıda kusur oranını ve zarar dağıtım tablosunu gerekçelendir.

Çıktı modülleri

• Kusur oranı ve zarar dağıtım tablosu
• Delil/seyir kaydı dizini (AIS, VDR, jurnal, sörvey)
• Rücu ve sorumluluk sınırı stratejisi notu

Plugin bağlamı

Bu beceri deniz-ticareti-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.