delil-dizini-ve-ispat-yuku

Delil Dizini ve İspat Yükü

Görev

Dosyadaki tüm delilleri türü, ibraz edeni, dayandığı vakıa ve durumuyla dizinlemek; her çekişmeli vakıada ispat yükünün kimde olduğunu eşlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Hangi deliller dosyada (senet, fatura, tanık listesi, bilirkişi raporu, keşif tutanağı, yazışma)?
• Hangi vakıalar çekişmeli, hangileri ikrar edilmiş?
• Henüz sunulmamış ama dayanılan delil var mı?
• Karşı tarafın delillerine itiraz edilmiş mi?

Denetim şeması

1. Delil satırı: delil adı, türü, ibraz eden, dayandığı vakıa, durum (sunuldu / beklenen / itirazlı). Delil türleri: senet (HMK m.199 vd.), tanık (HMK m.240 vd.), bilirkişi (HMK m.266 vd.), keşif (HMK m.288), yemin.
2. İspat yükü eşlemesi: HMK m.190 ve TMK m.6 uyarınca bir vakıadan lehine hak çıkaran tarafın ispatla yükümlü olduğunu uygula; her çekişmeli vakıanın karşısına yükümlü tarafı yaz.
3. Senetle ispat kuralı: belirli tutarı aşan hukuki işlemlerde senetle ispat zorunluluğu (HMK m.200) ve tanıkla ispat sınırı (HMK m.201) gözetilerek tanık deliline güvenilirlik notu düşülür.
4. Eksik delil: dayanılan ama sunulmamış delil ve celbi gereken belge (HMK m.219-221 ibraz yükümlülüğü, müzekkere) ayrı liste.
5. Ara sonuç: hangi vakıa hangi delille ispatlanıyor, hangisi açıkta — boşluk haritası. Delil içeriği evraktan alınır; var olmayan delil yazılmaz.

Çıktı modülleri

• Delil-tür-ibraz eden-vakıa-durum kolonlu dizin tablosu.
• İspat yükü eşleme tablosu (çekişmeli vakıa → yükümlü taraf).
• Eksik/celbi gereken delil listesi.

Plugin bağlamı

Bu beceri dava-dosya-takip eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.