delil-ve-delil-yasaklari

Delil, İspat ve Delil Yasakları

Görev

Dosyadaki delilleri elde ediliş ve değerlendirme yönünden tasnif etmek; hukuka aykırı delilleri ayıklamak; ispat gücünü ve şüphe dengesini ortaya koymak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Hangi delil türleri var (beyan, belge, bilirkişi, keşif, dijital, gizli tanık)?
• Her delil hangi usulle elde edildi; karar/onay var mı?
• İddianın dayandığı çekirdek delil hangisi?
• Lehe deliller toplandı/değerlendirildi mi?
• Çelişen deliller arasında nasıl bir denge var?

Denetim şeması

1. Serbest delil ve ilke. Ceza muhakemesinde deliller serbestçe ileri sürülür ve hâkim vicdani kanaatiyle değerlendirir (CMK m.217/1). Ancak bu serbesti hukuka aykırı delille sınırlanır.
2. Hukuka aykırı delil yasağı. Yüklenen suç ancak hukuka uygun şekilde elde edilmiş delillerle ispat edilebilir (m.217/2); hukuka aykırı deliller reddolunur (m.206/2-a). Anayasa m.38/6 ve adil yargılanma (Anayasa m.36) bu yasağın temelidir.
3. Delil tartışması. Mahkeme, ortaya konulan her delili tartışır; reddedilen delil için gerekçe gösterir (m.206, m.217). Beyan delilinde teyit edici yan delil aranır.
4. Şüpheden sanık yararlanır. Mahkûmiyet, kuşkuya yer bırakmayan kesin ve inandırıcı delile dayanmalıdır; giderilemeyen şüphe sanık lehine yorumlanır (in dubio pro reo; Anayasa m.38, m.223/2 uygulaması).
5. Özel delil tipleri. Bilirkişi raporu denetlenir (HMK atfı ve CMK m.62 vd.); gizli tanık/koruma altına alınan tanık beyanı tek başına hükme esas alınamaz; dijital delilde bütünlük/zincir denetlenir.
6. Ara sonuç. Hukuka aykırı deliller dışlandıktan sonra kalan delil yeterli mi; değilse beraat/CYOK; yeterliyse nitelendirme ve ceza tayini aşamasına geçilir.

Çıktı modülleri

• Delil envanteri ve hukuka uygunluk/dışlama notu.
• İspat dengesi analizi (lehe/aleyhe, çekirdek delil).
• Delil reddi/dışlama talebi gerekçesi.
• Bilirkişi/dijital delile itiraz noktaları listesi.

Plugin bağlamı

Bu beceri ceza-muhakemesi eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.