kusurlulugu-etkileyen-haller

Kusurluluğu Kaldıran ve Azaltan Hâller

Görev

Tipik ve hukuka aykırı bir fiilde failin kusurunun bulunup bulunmadığını; kusuru kaldıran ya da azaltan hâlleri (TCK m.28-34) ve sonuçlarını saptamak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Failin suç tarihindeki yaşı ve akli durumu nedir?
• Faili harekete geçiren haksız bir fiil/provokasyon var mıydı?
• Cebir, tehdit veya karşı konulamaz tehlike etkisi söz konusu muydu?
• Fail fiilin niteliğinde ya da hukuka uygunluk sebebinin şartlarında yanılmış mıydı?

Denetim şeması

1. Yaş küçüklüğü (m.31): 0-12 yaş ceza sorumluluğu yok; 12-15 yaş için algılama/yönlendirme yeteneği araştırılır ve indirilir; 15-18 yaş için indirim uygulanır.
2. Akıl hastalığı (m.32): Algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneğini ortadan kaldıran akıl hastalığında ceza verilmez, güvenlik tedbiri uygulanır (m.57); kısmen azaltan hâlde indirimli ceza.
3. Sağır ve dilsizlik (m.33), geçici nedenler/alkol-uyuşturucu (m.34): Yaş gruplarına paralel rejim; iradi alınan alkol/uyuşturucunun etkisi kusuru kaldırmaz.
4. Cebir, şiddet, tehdit (m.28) ve zorunluluk (m.25/2): Karşı konulamaz cebir/ağır tehdit altında işlenen fiilde kusur bulunmaz; bu hâlde fiili icbar eden fail sayılır. Ara sonuç: irade tümüyle baskı altında mıydı?
5. Haksız tahrik (m.29): Haksız bir fiilin doğurduğu hiddet/şiddetli elem etkisiyle işlenen suçta ceza indirilir; tahrikin haksızlığı ve fiille orantısı denetlenir.
6. Hata (m.30): Maddi unsurlarda hata kastı kaldırır; hukuka uygunluk sebebinin maddi şartlarında kaçınılmaz hata kusuru kaldırır; haksızlık yanılgısı kaçınılmazsa ceza verilmez. Ara sonuç: hata kaçınılabilir miydi?

Çıktı modülleri

• Hâl bazlı sonuç tablosu (cezasızlık / indirim / güvenlik tedbiri).
• Rapor ihtiyacı notu (ATK/sağlık kurulu, sosyal inceleme raporu).
• Tahrik/hata için olay-madde altlaması.
• Strateji ve eksik delil listesi.

Plugin bağlamı

Bu beceri ceza-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.