hukuka-uygunluk-sebepleri

Hukuka Uygunluk Sebepleri

Görev

Tipik bir fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldıran sebeplerin (TCK m.24-27) bulunup bulunmadığını ve sınırın aşılması hâlinin etkisini değerlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Fiil hangi hak/değer için ve hangi saldırıya karşı yapıldı?
• Saldırı haksız, mevcut/yakın ve devam ediyor muydu?
• Savunma ile saldırı arasında orantı var mıydı; başka çıkış yolu var mıydı?
• Rıza söz konusuysa, konu üzerinde tasarruf edilebilir miydi?

Denetim şeması

1. Kanun hükmü ve amirin emri (m.24): Fiil kanunun verdiği yetki ya da bağlayıcı emrin yerine getirilmesiyle mi işlendi? Konusu suç olan emir yerine getirilemez; getirilse de sorumluluk doğar (m.24/3).
2. Meşru savunma (m.25/1): Şartlar — (a) haksız bir saldırı, (b) saldırının hâlen var/başlamak üzere/devam ediyor olması, (c) kendine veya başkasına yönelmesi, (d) savunmanın saldırı ile orantılı olması. Tümü varsa fiil hukuka uygundur.
3. Zorunluluk hâli (m.25/2): Ağır ve muhakkak tehlikeden korunmak için orantılı kaçınma; bu bir kusurluluğu kaldıran sebep olarak da tartışılır.
4. Hakkın kullanılması ve rıza (m.26): Hakkını kullanan kişi (örn. avukatın savunma dokunulmazlığı), üzerinde mutlak surette tasarruf edilebilen bir hakka ilişkin geçerli ve önceden açıklanmış rıza. Yaşam ve vücut bütünlüğünde rızanın sınırlarına dikkat.
5. Sınırın aşılması (m.27): Sınır kast olmaksızın (taksirle) aşılmışsa ve fiil taksirle de cezalandırılıyorsa indirimli ceza; meşru savunmada mazur görülebilecek heyecan/korku/telaşla aşılması cezasızlık sonucunu doğurabilir. Ara sonuç: aşma kasıtlı mı, mazur görülebilir mi?
6. Ara sonuç: Bir sebep tam ise fiil suç değildir; eksikse kusurluluk katmanına geçilir.

Çıktı modülleri

• Sebep bazlı şart kontrol listesi (madde atıflı).
• Orantılılık ve başka çıkış yolu değerlendirmesi.
• Sınırın aşılması senaryosu ve sonuç (cezasızlık/indirim).
• Savunma stratejisi notu ve [doğrulanacak] içtihat ihtiyacı.

Plugin bağlamı

Bu beceri ceza-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.