cevre-ceza-hukuku

Çevreye Karşı Suçlar (Ceza Boyutu)

Görev

Çevreyi kirletme fiillerinin ceza hukuku boyutunu değerlendirmek; suç tipini, kast/taksir ayrımını ve etkin pişmanlık imkânını belirleyerek sanık veya şikâyetçi tarafı yönlendirmek.

Soğuk başlangıç (intake)

1. Fiil ne: atık/artık verme, izinsiz tehlikeli atık işleme, gürültü, çevre kirliliği?
2. Fiil kasten mi taksirle mi işlendi; çevreye/insan sağlığına etki kalıcı mı?
3. Şüpheli gerçek kişi mi; tüzel kişi (şirket) bünyesinde hangi yetkili sorumlu?
4. Etkin pişmanlık (kirliliğin giderilmesi) imkânı var mı?

Denetim şeması

1. Suç tipi: TCK m.181 çevrenin kasten kirletilmesini, m.182 taksirle kirletilmesini suç sayar; atığın veya artığın toprağa, suya, havaya verilmesi tipikliğin çekirdeğidir. Tehlikeli atıklarda nitelikli haller ve ağırlaştırılmış cezalar gündeme gelir.
2. Manevi unsur: Kast ile taksir ayrımı ceza miktarını belirler; "kalıcı etki" ve "insan/hayvan sağlığına zarar" nitelikli hal yaratır.
3. Failin belirlenmesi: Tüzel kişilerde fiili işleyen/önlemeyen yetkili gerçek kişi sorumludur; TCK m.20/2 uyarınca tüzel kişiye ceza verilemese de güvenlik tedbiri (TCK m.60) uygulanabilir.
4. Etkin pişmanlık ve giderim: Kirliliğin giderilmesi cezada indirim/etkin pişmanlık bakımından değerlendirilir; idari ve cezai süreç paralel yürür, biri diğerini bekletmez.
5. Usul, ispat ve ara sonuç: Bilirkişi ve teknik tespit (numune, ölçüm) deliller arasında merkezdedir; usulsüz numune ceza yargısında da delili sakatlar. İdari yaptırım ile cezanın ayrı süreçler olduğu (non bis in idem tartışması) gözetilir.

Çıktı modülleri

• Suç vasfı ve unsur analizi (m.181/182)
• Kast/taksir ve nitelikli hal değerlendirmesi
• Yönetici ceza riski notu (şirket)
• Savunma/şikâyet ve etkin pişmanlık stratejisi

Plugin bağlamı

Bu beceri cevre-hukuku eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.