ispat-ve-delil

İsimli Sözleşmelerde İspat ve Delil

Görev

Sözleşme uyuşmazlığında ispat yükünü TMK m.6 ve tipe özgü kurallara göre dağıtmak, senetle ispat zorunluluğu ve istisnalarını (HMK m.200-203) uygulamak, delil planı kurmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• İspatı gereken vakıa ne (kuruluş, içerik, ifa, ayıp, ödeme)?
• Yazılı sözleşme/senet var mı; bedel miktarı senet sınırını aşıyor mu?
• Eldeki deliller (fatura, e-posta, WhatsApp, tanık, banka kaydı, keşif/bilirkişi konusu)?
• Ticari defter tutan taraf var mı?

Denetim şeması

1. İspat yükü (TMK m.6). Bir vakıadan lehine hak çıkaran onu ispatla yükümlü. Sözleşmenin kurulduğunu iddia eden kuruluşu; ifayı/ödemeyi iddia eden ifayı; ayıbı iddia eden ayıbı ve süresinde ihbarı ispatlar.
2. Senetle ispat zorunluluğu (HMK m.200). Dava konusu değeri 2025 için belirlenen parasal sınırı (her yıl güncellenen tutar; [doğrulanacak]) aşan hukuki işlemler senetle ispatlanır; senede karşı tanık kural olarak dinlenmez (m.201).
3. İstisnalar (m.203). Altsoy-üstsoy, eşler, kardeşler arası işlemler; hukuki işlemin yapıldığı sırada senet alınamaması (yangın/yakın ilişki gibi haklı sebep); delil başlangıcı (m.202) varsa tanık tamamlayıcı delil olur.
4. Belirli vakıa-delil eşlemesi. Ödeme → makbuz/banka dekontu/ibra; ayıp → bilirkişi-keşif; teslim → tutanak/irsaliye; kira ödemesi → m.347 ihtara karşı dekont. Ticari defterler HMK m.222 ile sahibi lehine/aleyhine delil.
5. Elektronik deliller. Güvenli elektronik imzalı belge senet hükmünde (HMK m.205); imzasız e-posta/mesajlar delil başlangıcı veya takdiri delil olarak değerlendirilir, içerik ve aidiyet tartışılır.
6. Resmî şekil. Taşınmaz satışı resmî senetle (TMK m.706, TBK m.237) geçerli; şekil eksikliği geçerlilik sorunu olup ispattan önce gelir. Ara sonuç: vakıa-yük-delil matrisi ve eksik delil listesi.

Çıktı modülleri

• İspat yükü ve delil planı tablosu.
• Senetle ispat/istisna değerlendirme notu.
• Delil tespiti veya bilirkişi talebi taslağı.

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-ozel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.