dava-gorev-yetki-arabuluculuk

Dava Yolu — Görev, Yetki ve Dava Şartı Arabuluculuk

Görev

İsimli sözleşme uyuşmazlığında görevli ve yetkili mahkemeyi, dava şartı arabuluculuk zorunluluğunu ve dava açma rotasını belirlemek; yanlış mahkeme/eksik arabuluculuk dava şartı eksikliğiyle usulden ret riski doğurur.

Soğuk başlangıç (intake)

• Uyuşmazlığın konusu ve tarafların sıfatı (tacir, tüketici, gerçek kişi)?
• Talep para alacağı mı, tahliye mi, tespit mi?
• Sözleşmede yetki/tahkim şartı var mı?
• Daha önce arabuluculuğa/hakem heyetine başvuruldu mu?

Denetim şeması

1. Görevli mahkeme. Genel kural Asliye Hukuk (HMK m.2). İstisnalar: kira ilişkisinden doğan davalar ve sözleşme konusu değere bakılmaksızın Sulh Hukuk (HMK m.4); iki tarafın da tacir olduğu ticari işlerde Asliye Ticaret (TTK m.4-5); tüketici işlemlerinde Tüketici Mahkemesi (6502 m.73), belirli tutar altında Tüketici Hakem Heyeti zorunlu.
2. Yetkili mahkeme. Genel yetki davalının yerleşim yeri (HMK m.6); sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa yeri de yetkili (HMK m.10). Taşınmaza ilişkin ayni uyuşmazlıkta taşınmazın yeri kesin yetkili (HMK m.12).
3. Dava şartı arabuluculuk. Ticari davalarda konusu para olan alacak/tazminat talepleri için TTK m.5/A uyarınca arabuluculuk dava şartı; tüketici uyuşmazlıklarında 6502 m.73/A; kira (m.4 kapsamı) uyuşmazlıkları için de dava şartı arabuluculuk (7445 ile genişletilen kapsam) kontrol edilir. Başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
4. Tüketici hakem heyeti eşiği. Yıllık güncellenen parasal sınır altındaki tüketici uyuşmazlıklarında hakem heyetine başvuru zorunlu; karara karşı tüketici mahkemesine itiraz ([doğrulanacak: güncel tutar]).
5. Tahkim/yetki sözleşmesi. Geçerli tahkim şartı varsa mahkeme yetkisizdir; yetki sözleşmesi yalnızca tacir/kamu tüzel kişileri arasında geçerli (HMK m.17).
6. Ara sonuç. Görev + yetki + ön şart (arabuluculuk/hakem heyeti) zinciri; dava açma sırası ve süre. İspat/itiraz: görev kamu düzeninden resen; yetki itirazı ilk itiraz olarak süresinde ileri sürülür.

Çıktı modülleri

• Görev-yetki-ön şart karar ağacı.
• Arabuluculuk başvuru ve son tutanak kontrol notu.
• Doğru mahkemeye dava açma yol haritası.

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-ozel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.