dava-gorev-yetki-ve-ispat

Dava, Görev-Yetki ve İspat Stratejisi

Görev

Borç ilişkisinden doğan uyuşmazlıkta doğru dava türünü, görevli-yetkili mahkemeyi, zorunlu arabuluculuğu ve ispat planını belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Talep ne: alacak/tazminat, tespit, sözleşmenin iptali/feshi, menfi tespit?
• Taraflar tacir mi; uyuşmazlık ticari iş mi?
• Dava değeri ve konusu ne (görev için)?
• Elde hangi deliller var (senet, fatura, tanık, bilirkişi gereği)?

Denetim şeması

1. Görev: Genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2); dava değerine bakılmaksızın. Ticari işlerde asliye ticaret mahkemesi (TTK m.4-5); tüketici işlemlerinde tüketici mahkemesi (6502 s.K. m.73), kira ve bazı uyuşmazlıklarda sulh hukuk (HMK m.4).
2. Yetki: Genel yetki davalının yerleşim yeri (HMK m.6); sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa yeri (HMK m.10); haksız fiilde ek yetki (HMK m.16). Kesin yetki hâllerine ve yetki sözleşmesine (HMK m.17, tacirler arası) dikkat.
3. Dava şartı arabuluculuk: Ticari davalarda konusu alacak/tazminat olan uyuşmazlıklar (TTK m.5/A), tüketici davalarının bir kısmı (6502 s.K. m.73/A) ve kira uyuşmazlıkları zorunlu arabuluculuğa tabidir; arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
4. Dava türü seçimi: Eda, tespit (HMK m.106), belirsiz alacak (HMK m.107) ve kısmi dava (HMK m.109); faiz başlangıcı ve talep sonucu doğru kurulmalı.
5. İspat: Senetle ispat zorunluluğu ve istisnaları (HMK m.200-203), kesin/takdiri deliller, ispat yükü TMK m.6 ve TBK özel kuralları (kusur karinesi m.112, ifa ispatı borçluda).
6. Ara sonuç: Yetkili-görevli mahkeme, başvurulacak ön şart ve delil listesi.

Çıktı modülleri

• Görev-yetki ve arabuluculuk yol haritası.
• Dava türü ve talep sonucu önerisi (faiz dâhil).
• İspat planı ve delil-vakıa eşleştirme tablosu.

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.