cezai-sart-ve-teminat

Cezai Şart, Bağlanma Parası ve Cayma Parası

Görev

Sözleşmedeki ceza koşulunu (cezai şart) türüne göre nitelendirmek, geçerliliğini ve fahiş cezanın indirilmesini değerlendirmek; bağlanma/cayma parasından ayırmak.

Soğuk başlangıç (intake)

• Sözleşmede ceza/tazminat kaydı nasıl düzenlenmiş?
• Alacaklı hem asıl edimi hem cezayı mı istiyor, yoksa seçimlik mi?
• Ceza miktarı edime göre aşırı/fahiş mi?
• Borçlu tacir mi (indirim talebi sınırı için)?

Denetim şeması

1. Cezai şart türleri: TBK m.179 — (a) seçimlik cezai şart: alacaklı ya ifayı ya cezayı ister; (b) ifaya eklenen cezai şart: gecikme veya belirli yerde ifa için, hem ifa hem ceza istenebilir; (c) dönme cezası (m.179/f.3): borçlu cezayı ödeyerek sözleşmeden dönebilir.
2. Asıl borca bağlılık: m.182 — geçersiz asıl borçta ceza da istenemez; ceza asıl borcun fer'idir. Asıl alacak zamanaşımına uğrarsa ceza da etkilenir.
3. Aşan zarar: Alacaklı cezayı aşan zararını ancak borçlunun kusurunu ispatla isteyebilir (m.180/f.2).
4. Fahiş cezanın indirilmesi: m.182/f.3 — hâkim aşırı bulduğu cezayı resen indirir. Ancak tacirler bakımından TTK m.22 — tacir, cezanın fahiş olduğu gerekçesiyle indirim isteyemez (sınırlı istisnalar).
5. Bağlanma parası (pey akçesi) ve cayma parası: m.177-178 — bağlanma parası sözleşmenin yapıldığının kanıtıdır, kural olarak ifada mahsup edilir; cayma parası ise dönme hakkının karşılığıdır. Nitelendirme sonuçları değiştirir.
6. İspat yükü: Cezanın kararlaştırıldığını alacaklı; fahişliği ve indirim sebebini borçlu ileri sürer.

Çıktı modülleri

• Ceza koşulu nitelendirme tablosu (tür ve sonuç).
• Fahiş ceza/indirim analizi (tacir ayrımıyla).
• Sözleşmeye uygun ceza maddesi taslağı önerisi.

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.