borclu-temerrudu

Borçlu Temerrüdü ve Seçimlik Haklar

Görev

Borçlunun temerrüde düşüp düşmediğini, ihtar ve süre şartlarını, temerrüt faizini ve karşılıklı sözleşmelerde alacaklının seçimlik haklarını belirlemek.

Soğuk başlangıç (intake)

• Borç muaccel mi; alacaklı borçluyu ihtar etti mi?
• Sözleşmede kesin vade var mı (ihtar gereksiz hâl)?
• Edim para borcu mu; faiz oranı kararlaştırıldı mı?
• Alacaklı aynen ifada mı ısrar ediyor, yoksa dönme/fesih mi istiyor?

Denetim şeması

1. Temerrüt şartları: TBK m.117 — muaccel borç + alacaklının ihtarı. İhtar gerekmeyen hâller (m.117/f.2): kesin vade kararlaştırılmış, ihtarın faydasızlığı, borçlunun ifadan kaçınacağını bildirmesi, haksız fiil/sebepsiz zenginleşme bazı hâlleri.
2. Genel sonuçlar: m.118 — borçlu beklenmedik hâlden de sorumlu olur (sorumluluğun ağırlaşması). Gecikme tazminatı.
3. Para borçlarında: m.120 — temerrüt faizi; sözleşmede oran yoksa 3095 s.K. uygulanır. Aşkın zarar (munzam zarar) m.122; ticari işlerde TTK m.8-9 faiz rejimi.
4. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde seçimlik haklar: m.123-126 — alacaklı uygun süre verir (m.123; gereksiz olduğu hâller m.124). Süre sonunda: ya aynen ifa + gecikme tazminatı, ya ifadan vazgeçip müspet zarar (olumlu zarar) tazmini, ya da sözleşmeden dönüp menfi zarar (olumsuz zarar) tazmini (m.125). Sürekli edimli sözleşmelerde dönme yerine fesih (m.126).
5. Müspet/menfi zarar ayrımı: Dönmede menfi zarar (sözleşme hiç yapılmasaydı durumu), ifadan vazgeçmede müspet zarar (sözleşme ifa edilseydi durumu).
6. İspat yükü: Temerrüdü ve zararı alacaklı; kusursuzluğu ve mücbir sebebi borçlu ispatlar.

Çıktı modülleri

• Temerrüt oluşum analizi (ihtar/kesin vade kontrolü).
• Süre verme ihtarnamesi taslağı iskeleti.
• Seçimlik hak ve zarar kalemleri (müspet/menfi) tablosu.

Plugin bağlamı

Bu beceri borclar-hukuku-genel eklentisinin parçasıdır. Eklentinin diğer becerileriyle birlikte çalışır; bir konu eklentinin dışına taştığında ilgili başka eklentiyi işaret eder, aksi hâlde bu eklentinin uygun bir sonraki becerisini önerir.

Kaynak kuralı (katı)

• İçtihat yalnızca doğrulanmış künyeyle. Her karar; mahkeme (Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi / Bölge Adliye Mahkemesi / Bölge İdare Mahkemesi), daire, esas ve karar numarası, tarih ve doğrulanabilir kaynak ile verilir (ör. karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr, mevzuat.gov.tr, UYAP Emsal). Model hafızasından karar numarası ÜRETME. Emin olunmayan her künye [doğrulanacak] olarak işaretlenir.
• Mevzuat madde / fıkra / bent ile gösterilir (ör. "TBK m.49/1", "HMK m.114/1-ç").
• Doktrin yalnızca kullanıcı kaynağı sağladığında veya lisanslı canlı erişim belgelendiğinde kullanılır; yazar, eser, baskı ve sayfa ile.
• Varsayımlar açıkça "varsayım" diye işaretlenir; sahte kesinlik üretilmez.
• MCP araçları varsa resmî metni onlardan çek. turk-hukuku-mevzuat-mcp kuruluysa kanun/madde metnini hafızadan değil madde_getir / kanun_metni_getir / mevzuat_ara ile getir; turk-hukuku-ictihat-mcp kuruluysa kararları ictihat_ara / karar_getir ile bulup künyeyi (mahkeme, esas/karar no, tarih) aynen aktar. Bu araçlar mevcutsa doğrulamada önce onları kullan; yoksa yukarıdaki künye kuralları aynen geçerlidir.

Bu beceri ne yapmaz

• Avukatlık veya hukuki danışmanlık yerine geçmez; nihai hukuki sorumluluk yetkili hukukçudadır.
• Müvekkili, onun açık kararı olmadan bağlamaz.
• Belgelerle ya da net beyanla desteklenmeyen vakıaları olgu gibi değerlendirmez.
• Menfaat çatışması veya meslek kuralı (1136 s.K., TBB Meslek Kuralları) sorunu görülürse dosyadan sorumlu avukata yönlendirir.

---

Bu beceri deneyseldir ve hukukçunun çalışmasını yapılandırmaya yarar; tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Tüm çıktılar yürürlükteki mevzuat ve doğrulanmış güncel içtihatla teyit edilmelidir. Hukuki danışmanlık değildir.